1. YAZARLAR

  2. Sıddık ALGÜL

  3. Kaybolan Meslekler (4)
Sıddık ALGÜL

Sıddık ALGÜL

Köşe Yazarı
Yazarın Tüm Yazıları >

Kaybolan Meslekler (4)

A+A-

Türk İslam eserleri müzesinde deri barutluk,

Topkapı Sarayı’nda, işlemeli deri eldiven(güderi),kırmızı renkli ve içi kürklü kaftan,ziyafetlerde kullanılan işlemeli deri sofra altlıkları,işlemeli deri çizme, saraylarda giyilen simsaka kaftanlar,pabuçlar,kemerler,çobantorbası,eyerler,saltanatkayığısukırbası,silahlıklar,mehtertakımıdavulları,gergedanderisindenkalkanlar,deveeyerörtüleri,sureveparakeseleri,kitapciltkapaklarıvenihayetderikılıçkınlarınısayabiliriz.

Piri Reis’in haritasının da deri üzerine yapıldığını unutmayalım. Topkapı sarayı harem dairesi tavanı kubbesi eşsiz güzellikte ince işlenmiş deri ile kaplıdır.

Bütün bunlar ve hatta sayamadığımız daha yüzlerce deri ürününün varlığı, bize artık ülkemizde bir“Deri Müzesi”nin kurulması gerektiği izlenimini vermektedir.

KAYSERİ’LİBİLGEKİŞİAHİEVRAN

Her mesleğin piri olduğuna göre dericilerinde bir piri vardı. Bazı rivayetlere göre Çin’de dericiliğin piri olarak Çin kraliyet ailesinden prens Şin–Tang,doğuda ise aynı zamanda ayakkabıcı da olan Tyhhios’ dur.

Bizde dericilerin piri Ahi Evran dır. Kayseri’de yaşayan ve Kırşehir’de de bulunan Ahi Evran,bilgi,beceri ve dürüstlüğü ile tanınmış biriydi. Önce tabakların başı  olmuş, daha sonra da tüm Ahi Teşkilatının sorumluluğunu üstlenmiştir.Tabaklar işe başlamadan önce mutlaka Ahi Evran duası okurlardı.

TABAKLARIN ARAÇ, GEREÇ ve MALZEMELERİ

1.Askı: Derilerin yüzlerini parlatmada kullanılan ve şimşir ağacından yapılan perdahaleti.

2.Alefi: Kitre,mermer tozu, sabun ve balık yağı karışımı olup derinin iç tarafına sürülür.

3.Çam kabuğu: Köselenin pişmesini ve olgun bir hal almasını sağlar.

4.Filo bıçağı:Derinin iç tarafındaki fazla etleri almaya yarar.

5.Kılıç demiri:Her iki tarafındasapıolankamburbıçak.Körtarafıyladerininkılları,keskintarafıyladaiçtarafındakietlertemizlenir.

6.Kiremit:Keçi derilerine baskı yaparak kirecin kusturulmasını sağlar.

7.Paydemiri:Et veya palamut harcı kazımaya yarayan iki saplı bıçak (kılıç demirine benzer)

8.Paytahtası:Derinin üzerine serildiği ve kazındığı gürgenden yapılmış tahta.

9.Mazı:Deriyi pişirmeye yarar.

10.Palamut:Deriyi pişirmeye yarayan meşe meyvesi

11.Sama:Köpek dışkısı karışımı

12.Sili:Derilerin yıkandığı ve harçlandığı çukur

13.Sıkıcak:Küçük hayvan derilerini sıkmaya yarayan deynek

14.Sumak:Dağlarda yabani halde yetişen meyvesi ekşi olan ağacımsı bir bitki

15.Zırnık:Kireçle karıştırılıp derilerin iç tarafına sürülen maden taşı

16.Kirdetaşı:Palamuttan dolayı deri üzerinde oluşan lekelere kirde,bu lekeleri çıkarmakta kullanılan taş adakirde taşı denir.

17.Samademiri: Kavis şeklinde iki ucu tahta saplı iç tarafı keskin bir bıçaktır. Deri samadan çıkınca kıllı tarafının temizlenmesinde kullanılır.

18.Balıkyağı: Derinin yüzüne sürülür.

19.Gresyağı: Derinin iç tarafına sürülür,deriyi yumuşatmaya yarar.

20.Traşbıçağı: Kuruduktan sonra derinin iç tarafında kalan fazlalıkları almaya yarar.

OSMANLI  DÖNEMİNDE DERİCİLİK 

Tabaklık mesleği bol su isteyen bir işkoludur. İstanbul Kazlıçeşme tabaklığın gelişip büyüdüğü bölgelerin başında gelir. Burada İstanbul’un bir bölümüne yetecek kadar suvardı. Bu bakımdan tabakhanelerin suyun bol olduğu yerlerde kurulması ve gelişmesi çok normaldir.

Fatih Sultan Mehmet, İstanbul’u fethettikten sonra, Yedikule’de Kazlıçeşmeden ilen yerde 33 salhane,360 tabakhane yaptırmış ve esnafın büyük bir kısmını buraya toplamıştır.Türk dericiliği Osmanlı İmparatorluğunun büyüme yıllarında hızla gelişmiş ve Türk derileri dış ülkelerde aranır hale gelmiştir

16 yy. ikinci yarısında deri işiyle uğraşan esnaflar arasında pabuççuları, saraçları, eyer ve palancıları, terlikçileri, mestçileri, telatin sofracıları (öküz yada dana derisinden sofra altı yapımcıları), yularcıları, kamçıcıları, körükçüleri ve daha pek çoklarını sayabiliriz.

İstanbul, İzmir,Bursa, Denizli, Uşak, Isparta, Balıkesir, Adana, Antakya, Urfa, Gaziantep, Kayseri, Diyarbakır, Manisa, Erzurum, Tokat Türkiye’de dericiliğin yapıldığı başlıca illerdir.

Bu illerin pek çoğunda Tabakhane Mahallesi,Tabakhane deresi gibi yer isimlerine rastlamak mümkündür. Adı geçen bu illerimizde“aşağı tabakhane sokağı”,“Debbağ pazarı” gibi isimlerle anılan yerler mevcuttur.

TABAKLIĞIN MAKİNEYE YENİLMESİ

Kaybolan mesleklerden biri olan kara tabaklık, dericiliğin makineleşmesiyle rekabet edememektedir. 1990’lıyıllara gelindiğinde kara tabaklığın hızla yok olduğu belirgin şekilde görülmeye başlamıştır

Tabaklığın gerilemesinin başlıca sebepleri arasında babadan oğla geçen bilgilerin gizliliğine azami derecede dikkat edilmesini, mesleğin çok zor olmasından dolayı başkalarının bu mesleğe ilgisinin azalmasını sayabiliriz. Bu saydıklarımıza alışılmış uygulamaların yanında tabaklığın bugünkü iç karartan tablosunun nasıl ortaya çıktığını anlamak çok zor değildir.

Organize deri sanayi bölgelerinin oluşturulması, AB kriterlerinin getirdiği yükümlülükler, gerekli arıtma sistemlerinin yapılma zorunluluğu el emeğine dayalı tabak sektörünü yok etmiştir.Bütün bunların sonucu olarak da Tabakhane sayısı giderek hızla düşmeye başlamıştır. Adı Tabakhane olarak anılan semtlerin birçoğunda artık tabaklık mesleği yapılmamaktadır.

 

 

Bu yazı toplam 1097 defa okunmuştur.
Önceki ve Sonraki Yazılar

YAZIYA YORUM KAT

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.