İran’daki gösterilerde 222 Kürt öldürüldü

Ramazan YAVUZ

İRAN’DA ON YILLIK İDAM BİLANÇOSU..

TİGRİS HABER - Uluslararası Af örgütü, Birleşmiş Milletler (BM) İnsan Hakları Yüksek Komiserliği, Oslo merkezli Hengaw İnsan Hakları Örgütü, Kurdpa İnsan Hakları merkezi ve İran İnsan Hakları (IHR) ve Kurdistan Human Rights Network (KHRN)-Kürdistan İnsan Hakları Ağı, İran'daki idamlarla ilgili hazırladıkları raporlarda, son yıllarda idamların giderek arttığına dikkat çekiliyor. İran’da çeşitli suçlardan 2016'da en az 567, 2017'de en az 507, 2018'de en az 249, 2019'da en az 273, 2020'de en az 246, 2021'de en az 290, 2022'de en az 553, 2023'te en az 834, 2024'te en az 901, 2025 yılının ilk 11 ayında ise 1581 olmak üzere son 10 yılda toplamda 6000 kişi idam edildiği bildirildi. İnfazlarda yüzde 40 civarında artış olduğunu kaydeden insan hakları örgütleri, İdam edilenler arasında kadın ve çocuklarında bulunduğuna dikkati çekti.

RESMİ MAKAMLAR: 3117 ÖLÜ..

İran’da 28 Aralık 2025 tarihinde başkent Tahran'da sürekli yükselen enflasyon, artan gıda fiyatları ve İran riyalinin değer kaybetmesi nedeniyle başlayan protestolar hemen her kesimden katılımla bütün ülkeyi sardı. İran Şehit ve Gaziler Vakfı ile Adli Tıp Kurumu yaptığı açıklamada, protestolar sırasında yaşamını yitiren 3 bin 117 kişiden 2 bin 427’sinin “silahlı terör grupları” tarafından öldürülen güvenlik güçleri ve siviller olduğu öne sürülmüştü.

HRANA “6872 KİŞİ ÖLDÜRÜLDÜ”

Bağımsız İnsan Hakları Kuruluşları ise bu verilerin gerçeği yansıtmadığını dile getirdi. İran İnsan Hakları Aktivistleri Ajansı (HRANA) ise verdiği son bilgilerde, protesto gösterilerinde 214’ü güvenlik görevlisi olmak üzere toplam 6 bin 872 kişinin yaşamını yitirdiğini, 50 bin 553 kişinin ise gözaltına alındığını duyurdu. Ajans, ayrıca 11 bin 280 vakanın hâlen inceleme aşamasında olduğunu bildirdi.

222 KÜRT ÖLDÜRÜLDÜ..

Kurdistan Human Rights Network (KHRN)-Kürdistan İnsan Hakları Ağı ise, 28 Aralık 2025'te başlayan ve İran'ın birçok şehrinde en az iki hafta boyunca devam eden kitlesel protestoların ardından, İslam Cumhuriyeti'nin askeri ve güvenlik güçleri tarafından gerçekleştirilen baskı sırasında binlerce insan öldürüldüğünü duyurdu. Kürdistan İnsan Hakları Ağı, protesto gösterilerinin doruk noktaya ulaştığı tarihte yaklaşık iki hafta süren internet kesintisi yaşandığı için güvenilir bilgiye erişimin ciddi şekilde aksadığını ve bu durumun insan hakları ihlallerinin belgelenmesini engellediğni bildirdi. KHRN’nin internet sitesinde yer alan bilgilere göre, İran içindeki iletişim kısıtlamalarının ölüm haberlerinin kamuoyuna yansımasının engellenmesi amacıyla uygulandığı ancak buna rağmen kaynaklara zorlukla da olsa ulaşıldığı ve doğrulanmıi bilgiler elde edildiği kaydedildi. KHRN, İran’ın özellikle Kermanshah, İlam, Tahran, Alborz, Lorestan, Razavi Horasan, İsfahan, Markazi, Hormozgan ve Huzistan illerinde olmak üzere çeşitli şehirlerdeki protestoların bastırılması sırasında hayatını kaybeden 222 Kürt vatandaşının kimliklerini doğruladığını iletti.

PROTESTOCULAR BAŞLARINDAN VURULMUŞ..

KHRN, bilgilendirilmiş kaynaklar, gör tanıkları ve öldürülenlerin yakınlarıyla yaptıkları görüşmelerden elde ettikleri bilgilere göre, protestoların bastırılması sırasında İslam Cumhuriyeti askeri ve güvenlik güçlerinin yaygın olarak gerçek mermi kullandığı ve protestocuları doğrudan başlarından vurduğunun tespit edildiğini bildirdi.

CESETLERİN VERİLMESİ İÇİN AİLELERDEN PARA İSTENMİŞ..

KHRN, bazı durumlarda, güvenlik güçlerinin cesetleri teslim etme karşılığında ailelerden büyük miktarda para talep ettiğini de iddia etti. Ailelerin cesetleri geri almak için ölüm belgelerine "yüksekten düşme" veya kurşun yarası dışında başka nedenler gibi sahte ölüm nedenlerini kaydetmeyede zorlandığı belirtildi.

KHRN’nin açıklamasında “Çok sayıda olayda, aileler ölenleri paramiliter güçlerinin üyeleri olarak teşhis etmeleri veya cinayetlerin sorumluluğunu protestoculara yüklemeleri için baskı altına alındı ​​ve tehdit edildi. 28 Aralık 2025'te başlayan protestolardan bu yana öldürülen Kürt vatandaşlarının isimleri ve detayları il ve şehir bazında listelenmiştir. Baskının boyutu ve yüksek ölüm sayısı göz önüne alındığında, bu liste nihai değildir ve doğrulanmış yeni bilgiler geldikçe güncellenecektir.” Denildi.