Mümin Ağcakaya
TİGRİS HABER - 900’lü yıllarda Diyarbakır-Mardin arasındaki bölgede yaşayan ve Mervani Kürt Devletinin kurucuları arasında yer alan İzol Aşiretini araştırdı. Sözlü tarih anlatıcılarından elde ettiği bilgiler ve yazılı kaynaklarda geçen belgeler ışığında kaleme aldığı;’ İzol Aşireti’ kitabını ‘Payîz Pirtûk Cafe’de okur-yazar söyleşilerinde okurlarıyla buluşturdu.
Önceleri Mardin Diyarbakır arasındaki bölgede yaşayan daha sonraları daha geniş bir alana yayılan aşiretin; alevi-Sünni inancı ve farklı partilere bölünmesine rağmen kan bağı ilişkilerinin aşiret bütünlüğünü bozmadığını söyledi.
Böyle bir araştırmaya neden gerek duyduğunu ise; aşiretin bir bölümünün alevi inancı nedeniyle Horasandan geldikleri ve Türkmen oldukları yönündeki iddialardan dolayı, biz kimiz diye böyle çalışmaya ihtiyaç duyduğunu anlattı. Sorulara yanıt olmak için; aşiretin sözlü tarih anlatıcılarının bilgileriyle, Osmanlı ve Farsça yazılı kaynaklardan araştırarak elde ettiği bilgileri karşılaştırdığını ve sonuçda ulaştığı belgelerin sözlü tarih anlatıcılarını doğruladığını söyledi.
Okuma merakının olduğunu, ortada dolaşan bir bilgi kirliliği olduğunu, bu yüzden biz veya ben kimim sorularının cevabının arayışına girdiğini, kaynaklara eskiden ulaşma şansının olmadığını ama son dönemlerde Osmanlı belgelerinin dijital hale getirilmesiyle beraber kendi aşiret geçmişini araştırmaya girdiğini anlattı.
Yazar İzol; “Aşiretin önemli oranda geniş bir coğrafyaya dağılmasından dolayı birçok coğrafyayı gezmek, birçok kabile ve sülaleye kadar ulaşma zorluğu bu kitap çalışmasının uzun sürmesine neden oldu. En büyük zorluklardan birisi de bu aşiretin sadece Türkiye sınırları içinde olmamasıdır. İran Horasan’da Suriye’de, Ürdün gibi ülkelerde İzol Aşireti var ve buralara ulaşma şansımız pek yoktu. Türkiyede de Fırat Havzasından tutun birçok ilde kırsalda yaşıyorlar. Birçok köy ve şehre dağılmış olan aşireti kabile ve sülaleye kadar çalışmak çalışmamın en büyük handikapı oldu. Bir de yazılı belgelerin azlığıydı.
Yazar Suphi İzol aşiretin kaynaklarda yaşadığı alanları şöyle ifade ediyor;
“Mezopotamya'nın yerli Kürd aşiretlerinden İzol aşiretinin yazılı belgelerde geçen ilk yurtları, ".. 900'1ü yıllarda Diyarbakır ve Farqin/Silvan civarıdır. Mervani Kürd devletini kuran Kürd aşiretlerinden birisidir" Farqin/Silvan bölgesinden başlayarak Diyarbakır-Mardin arasında bulunan bölgede yaşamakta olup bu bölgenin yerlileri olduğu düşünülmektedir. Daha sonra 1176 yılında İbnül-Ezrak'n Târîhu Meyyâfâriqîn isimli eserinde bütün Kürdlerin; "Koran, Hezbani, Beşnevi, Şahincani, Surulci, İzoli, Mehrani, Zerzari, Ji Kikan, Caki, Lovi, Dimili, Revadi, Dasini, Heverki, Hevedi, Vergici, Mervani, Celali, Şenbeki, Cubi, Ahyai gibi kabilelerin devamı olduğunu yazmaktadır:" Şu an'a kadar ortaya çıkan yazılı belgeler ve sözlü tarihler dikkate alındığnda ilk yurtlarının Diyarbakır-Mardin arası bölge olduğu görülmektedir.” Şeklinde tespitlerde bulunmaktadır.