Fransız General Franchet d’Esperey, at üstünde şehrin sokaklarından geçerken Süleyman Nazif susmadı.
“Kara Bir Gün” yazısıyla işgale karşı sesini yükseltti.
Bu yalnızca bir gazete yazısı değildi; onun karakterini de anlatıyordu:
Vatan söz konusu olduğunda susmayan bir adamdı.
Süleyman Nazif…
1870 yılında Diyarbakır’da dünyaya geldi.
Babası şair ve tarihçi Said Paşa’ydı. Öğrenimini özel derslerle sürdürdü; Farsça, Arapça ve Fransızca öğrendi.
Babasının ölümünden sonra Diyarbakır’a döndü.
Vilâyet Meclisi’nde kâtiplik yaptı, Diyarbakır Vilâyet Salnamesi’ni, yani şehrin resmî yıllığını hazırladı. Diyarbakır Gazetesi’nde başyazılar yazdı, vilâyet matbaasını yönetti.
Kalem artık hayatının merkezindeydi.
Yolu Paris’e uzandı; Meşveret gazetesinde yazdı. Bursa yıllarında Servet-i Fünûn’a yazılar gönderdi, “Gizli Figanlar” adlı şiir kitabını yayımladı.
II. Meşrutiyet’ten sonra gazeteciliğe ağırlık verdi.
Basra, Kastamonu, Trabzon, Musul ve Bağdat’ta valilik yaptı.
Ama onu tarihe taşıyan makamlarından çok, söylemekten çekinmediği sözleri oldu.
İstanbul’un işgalini sert bir dille eleştiren “Kara Bir Gün” büyük yankı uyandırdı.
1920’de İngilizler tarafından Malta’ya sürgüne gönderildi.
Yaklaşık yirmi ay süren sürgünün izlerini “Malta Geceleri”ne taşıdı.
1922’de İstanbul’a döndü ve yazmayı sürdürdü.
Hayatının son yılları maddi sıkıntılar içinde geçti.
1927 yılında hayata veda etti.
Süleyman Nazif…
Şiirin de, siyasetin de, sürgünün de içinden geçti.
Valilik makamlarını gördü; yalnızlığı ve yoksulluğu da yaşadı.
Ama ardında en çok kaleminin sesi kaldı.
Ahmed Hâşim’in ifadesiyle:
“Kelimelerin serdarı…”
Çünkü onun için kalem, yalnızca yazmanın değil; gerektiğinde karşı durmanın da yoluydu.