Müslüm Üzülmez
Bir haber bazen içinde saklı önemli bir haberi de taşır.
Muhabir Deniz Gülsün’ün 28 Ekim 2026 tarihli; “Diyarbakır’da bilimsel çalışma: Tüm buzağılar dişi doğdu” başlıklı haberi böylesi türden bir haber.
Haberde, kısaca, “Dicle Üniversitesi Rektörlüğünün desteğiyle yürütülen proje kapsamında, Veteriner Fakültesi ile iş birliği protokolü bulunan Altaylar Süt Çiftliği’nde bölgede ilk kez” damızlık üretimini planlamada çok sayıda uygulama gerçekleştirildiği ve bu uygulamaların; "Büyükbaş hayvancılıkta son yıllarda öne çıkan biyoteknolojik yöntemlerden biri olan cinsiyeti belirlenmiş sperma teknolojisi, yetiştiricilerin sürülerini daha planlı şekilde büyütmesine imkân sağlıyor. X ve Y kromozomu taşıyan sperm hücrelerinin ayrıştırılması esasına dayanan yöntemle, istenen cinsiyette buzağı elde etme olasılığının yaklaşık yüzde 90-95 seviyesine çıkarılabildiği belirtiliyor.”
“Proje yürütücüsü Doç. Dr. Mehmet Ferit Özmen, çalışma kapsamında gerçekleştirilen suni tohumlama uygulamalarında yaklaşık yüzde 50 gebelik oranına ulaşıldığını, doğan buzağıların ise tamamının dişi olduğunu açıkla”mıştır. (Bu açıklama, insanlarda da “cinsiyeti belirlenmiş sperma” ile cinsiyeti istediğimiz oranda ayarlayabiliriz sorusunu akılla getirmiyor mu?)
Özmen ayrıca, “uygulamanın özellikle küçük ve orta ölçekli işletmelerin kendi damızlık hayvanlarını yetiştirmesine, büyük işletmelerin ise piyasa koşullarına göre üretim planlaması yapmasına katkı sunabileceğini” belirtmiştir.(1)
Bu uygulamanın bir benzeri zaten yıllardır farklı bir amaçla uygulanıyor. Hayvancılıkla uğraşanlar sahip olmak istedikleri ineklerinin cins ve özelliklerini yıllardır kendileri belirliyor: bunun için Veteriner Müdürlüklerine gidip, süt için Montofon-Esmer, et için Holstein-Siyah Alaca, hem et hem süt için ise Simental-Sarı Alaca gibi özellik ve cinslerine göre ineklerin fotoğraflarına bakarak sperm (tohum) siparişi veriyorlar. “Rahime tüp yerleştirme” yöntemiyle özelliği belirlenmiş bu sperm vajinadan enjeksiyonla ineğin rahmine püskürtülüyor ve sonrasında istenen cins inek veya tosun elde ediliyor. (İstenen cins ineğin/tosunun elde edilmesi gibi, insanların da istenen özelliğe sahip çocuk siparişleri vererek benzer yöntemlerle çocuk sahibi olacaklarını akılla getirmiyor mu?)
Yapılan daha ilginç bir çalışmanın haberi ise Çin’den vereyim:
Anthony Cuthbertson, www.indyturk.com’da yer alan haberinde, “Yapay rahimlerdeki bebeklere bakacak robot dadı Çin'de geliştirildi” diye yazıyor ve ardından da, “Çin'de bilim insanları yapay rahimlerde büyüyen insan embriyolarının takibi ve bakımı için robotik bir yapay zeka sistemi oluşturdu”ğunu belirtiyor. Sonrasında da “Journal of Biomedical Engineering adlı bilimsel dergide yayımlanan bir araştırma makalesinde robot dadının halihazırda yapay rahim ortamındaki hayvan embriyolarını beslemek için nasıl kullanıldığı”nı belirtiyor.(2)
Bu yapılan edilenler bilimkurgunun gerçek yaşamda hayat bulması ve yaşamın yeniden kurgulanmasıdır. Böylesi çalışma ve gelişmeler doğal olarak kendimizi, değerlerimizi, hayata bakışımızı değişime zorluyor ve bazen de endişeye sürüklüyor.
Bu durum, yani çalışmalar, fiziğin sunduğu model ve metafordan biyolojinin sunduğu model ve metaforlara geçişle başladı, ama biyoloji fiziğin önüne geçti. Bundan sonra artık çekirdek, kök, kök hücre, X ve Y kromozomu, yumurta, yumurtalık, sperm, gen, genetik, DNA, hormon, virüs, bakteri, mantar, biyolojik silah ve benzeri biyolojik terimleri sık sık duyacağız/kullanacağız. Çünkü genetikle ilgili çok ciddi, ilginç çalışmalar yapılmakta ve gelişmeler yaşanmaktadır. New Scientist adlı derginin bildirdiğine göre; "Genetik Mühendisliği gerekli hazırlıkları yapmıştır, artık kolları sıvayıp işe koyulmaya hazırdır." Lord Ritchie-Calder de; "Nasıl plastikle, metalle oynanıyor, onlara dilediğimiz biçimi verebiliyorsak, şimdi de artık canlı modeller imal edebilecek duruma gelmiş bulunuyoruz" demektedir.(3)
Bu söylenenler tabii ki lafta kalmıyor, laboratuvarlarda yoğun çalışmalar yapılıyor. Hem de akıl almaz boyutta... Son derece ciddi ve saygın bilim insanları, George Orwell'in Bin Dokuz Yüz Seksen Dört ya da Aldous Huxley'in Yeni Cesur Dünya romanlarını anımsatırcasına, insanın tüylerini diken diken edebilecek olasılıklardan söz etmektedirler. Ve ürpertici olasılıkları peş peşe sıralamaktadırlar:
1.Besin sorununu hafifletmek için saman ve ot yemek üzere inek gibi işkembesi olan insanlar yetiştirelim mi?
2.İşçiyi yaptığı işin gereklerine uyması için biyolojik bir şekilde değiştirelim mi?
3.Daha çabuk tepki gösterebilmeleri için pilotların ya da bizim için fazla tekdüze gelen işleri yapmaları için montaj hattında çalışan işçilerin sinirsel yapılarını değiştirelim mi?
4."Aşağılık" insanları ortadan kaldırıp "üstün ırk" yetiştirmeye kalkalım mı? (Hitler bunu yapmaya kalktı, ama onun elinde bugünkü düzeyde laboratuvarlar yoktu!)
5.Uğrumuzda savaşsın diye askerler üretelim mi?
6."Yararsız" çocukları önceden elimine etmek ya da sipariş üzerine istenen özelliklerde bebek üretilmesi için genetik tahminlerinden yararlanalım mı?
7."Sperm bankaları"nın yanında, kendimiz için yedek organ, yani yedek böbrek, karaciğer, kalp vs. saklanan "tasarruf bankaları" açalım mı diye sormaktadırlar.
Pennsylvania Üniversitesi Biyoetik Merkezi'nin Müdürü Arthur L. Caplan, yeni hayat yaratmanın "Tanrı'yı oynamak" anlamına gelmeyebileceğini, ancak "kendimizi nasıl gördüğümüze ilişkin devrimci etkiler yaratacağını"; ve "hayatı sentetikleştirebiliyorsak, yaşayan canlı kavramının seçkinliği azalacaktır" diye buyuruyor.(4)
Sonuç: Çalışmalar tam hız gidiyor, kaygılar devam ediyor.
Yukarda anlattıklarım genetik alanında yapılan çalışmaların kamuoyuna yansıyanlarının çok küçük bir kısmının özetidir. Bu özet bile nasıl bir niteliksel bir sıçramayla karşı karşıya olduğumuzu gösteriyor. Peki, gelişmeler veya gidişat kıyametin mi, yeniden varoluşun mu alâmeti?
Bence, her yeni bir buluş, “sınırlayıcı kavramların kısıtlayıcı sınırlarını” aşıp zihnimizi ve irademizi özgürleştirmede atılmış ileri bir adımdır. Bu nedenle, gelişmeler veya gidişat ne kıyametin ve ne de yeniden varoluşun alâmetidir; içerisinde olumsuzluklar barındırsa da kesintisiz insanlık yürüyüşünün devam edişidir.
Kaynaklar:
1. Deniz Gülsün, https://amidahaber.com/diyarbakir/diyarbakirda-bilimsel-calisma-tum-buzagilar-disi-dogdu-239659h /28.10.2026
2. Anthony Cuthbertson, https://www.indyturk.com/node/466606/bi%CC%87li%CC%87m/yapay-rahimlerdeki-bebeklere-bakacak-robot-dad%C4%B1-%C3%A7inde-geli%C5%9Ftirildi /01.02.2022
3.John Carey, "Yapay Hayata Ramak Kaldı", BusinessWeek (Türkiye) Dergisi, İnfomag Yayın. Ltd. Şti., Sayı: 2007/24.
4. Müslüm Üzülmez, “Yapay Hayatın Eli Kulağında...”, Bilim ve Gelecek Dergisi, Aralık 2007, Sayı: 46.