Diyarbakır'ın yaz sıcağını hepimiz biliriz.
Öğle saatlerinde boşalan sokakları, gölge arayan insanları, gece olmasına rağmen serinlemeyen evleri…
Yaz geldiğinde sıcaklardan şikâyet eder, sonbaharın gelmesini bekleriz.
Peki ya bir gün bugün dayanmakta zorlandığımız sıcaklıklar sıradan hale gelirse?
Ya çocuklarımızın büyüyeceği Diyarbakır, bizim bugün bildiğimiz şehirden çok daha sıcak ve kurak olursa?
Belki de artık kendimize şu soruyu sormamız gerekiyor:
Biz bugün Diyarbakır'da yaşıyoruz. Peki gelecek kuşaklar nasıl bir Diyarbakır'da yaşayacak?
Amed Radyo'da hazırlayıp sunduğum “Yasemin'le Bugün” programında Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi İklim Değişikliği ve Sıfır Atık Daire Başkanı Evin Dinar ile iklim krizini, su varlıklarını ve şehrimizin geleceğini konuştuk.
Peyzaj mimarı olan ve uzun yıllardır çevre alanında çalışan Evin Hanım'ın anlattıkları, iklim değişikliğinin yalnızca uzak geleceğe ait bir sorun olmadığını bir kez daha hatırlattı.
Çünkü bu mesele artık yalnızca hava sıcaklığıyla ilgili değil.
İçtiğimiz suyla, soframıza gelen gıdayla, yaşadığımız mahalleyle ve çocuklarımıza bırakacağımız şehirle ilgili.
44 Derece Bir Yaz Gününün Değil, Bir Mevsimin Ortalaması Olursa…
Söyleşimizde beni en çok düşündüren konulardan biri Diyarbakır'ın gelecekte karşılaşabileceği sıcaklıklar oldu.
Evin Dinar, 2026 yılında yayımlanan bir araştırmaya değinerek yüzyılın sonlarına doğru yaz mevsimindeki ortalama günlük en yüksek sıcaklığın 44 dereceye ulaşabileceğini anlattı.
Burada önemli bir ayrıntı var.
Söz konusu olan yalnızca birkaç gün yaşanabilecek aşırı sıcaklar değil, yaz mevsimi boyunca günlük en yüksek sıcaklıkların ortalamasına ilişkin bir öngörü.
Evin Hanım bu ihtimali anlatırken, bazı günlerde sıcaklıkların 50 derecenin üzerine çıkmasının da mümkün olabileceğine dikkat çekti.
Elbette bunlar geleceğe ilişkin bilimsel projeksiyonlar. Kesinleşmiş bir gelecek tablosu değil.
Ama üzerinde düşünmemiz gereken ciddi bir uyarı.
Bugün bile yaz aylarında dışarı çıkmakta zorlanan yaşlıları, açık havada çalışan emekçileri ve sıcaktan etkilenen çocukları düşünelim.
Bir de bunun daha ağır yaşandığı bir geleceği…
İklim değişikliği dediğimiz şey, belki de bir gün kendi şehrimizde rahatça yaşayabilmenin ne kadar zorlaşabileceği sorusudur.
Su Olmadan Nasıl Bir Gelecek Kurabiliriz?
Diyarbakır için iklim krizinin en önemli sonuçlarından biri de su varlıkları üzerindeki baskı.
Evin Hanım, sıcaklıkların artmasıyla buharlaşmanın ve su ihtiyacının da arttığını, düzensiz yağışların ise su yönetimini zorlaştırdığını anlattı.
Bu durum yalnızca evlerimizde kullandığımız suyu ilgilendirmiyor.
Tarlasında üretim yapan çiftçiyi, soframıza gelen gıdayı, Dicle Nehri'ni ve çevresindeki doğal yaşamı da etkiliyor.
Söyleşimiz sırasında üzerinde durduğu bir cümle özellikle önemliydi:
“Su krizi yalnızca bireysel tasarruf çağrılarıyla çözülemez.”
Gerçekten de öyle.
Elbette evimizde suyu dikkatli kullanmalıyız.
Musluğu gereksiz yere açık bırakmamalı, israfı önlemeliyiz.
Ama su varlıkları korumak yalnızca vatandaşın sorumluluğuna bırakılamaz.
Altyapının güçlendirilmesi, suyun doğru yönetilmesi ve kurumların uzun vadeli politikalar geliştirmesi de gerekiyor.
Çünkü su, yalnızca bugün kullandığımız bir kaynak değil.
Gelecek kuşakların da yaşam hakkı.
54 Ton Atık Bize Ne Anlatıyor?
Programda sıfır atık çalışmalarını da konuştuk.
Evin Dinar, Kayapınar'da 15 pilot sitede başlatılan atık ayrıştırma uygulamasında bugüne kadar 54 ton ambalaj atığı toplandığını söyledi.
Bu rakam önemli.
Ama bence asıl önemli olan, insanların günlük alışkanlıklarının değişmeye başlaması.
Çünkü geri dönüşüm yalnızca çöpleri farklı kutulara atmak değildir.
Ne kadar tükettiğimizi, ne kadarını gerçekten ihtiyaç duyduğumuz için satın aldığımızı da sorgulamaktır.
Evin Hanım'ın anlattığı gibi, bir plastik şişeyi geri dönüşüme göndermek değerli olabilir. Ama gereksiz tüketimi en baştan azaltmak daha da önemlidir.
Üstelik vatandaşlardan atıklarını ayrıştırmalarını isterken bunun için gerekli toplama sistemlerinin de kurulması gerekiyor.
Yani sorumluluk yine ortak.
Bir tarafta bireylerin alışkanlıkları, diğer tarafta kurumların oluşturması gereken altyapı var.
Çevre bilinci yalnızca ne yapmamız gerektiğini bilmek değil, bildiklerimizi günlük hayatımızda uygulayabilmektir.
Bir Çocuk Toprağa Dokunduğunda Ne Değişir?
Evin Dinar'a bugüne kadar yürüttüğü çalışmalar arasında kendisini en çok mutlu eden projeyi sordum.
Cevabı Agroekoloji İklim Okulu oldu.
Yaklaşık 7 bin metrekarelik alanda çocukların toprakla buluştuğunu, tohum ektiğini, bitkileri tanıdığını ve doğayı deneyimleyerek öğrendiğini anlattı.
Bu cevap beni özellikle düşündürdü.
Çünkü bugün birçok çocuk doğayı kitaplardan, ekranlardan ve fotoğraflardan tanıyor.
Ama bir tohumun nasıl büyüdüğünü görmek, toprağa dokunmak ve bir bitkinin gelişimini izlemek bambaşka bir deneyim.
Bir çocuk sofraya gelen yiyeceğin nasıl üretildiğini öğrendiğinde belki onu israf etmeden önce bir kez daha düşünecek.
Suyun bir bitki için ne kadar önemli olduğunu gördüğünde belki musluğu açık bırakmayacak.
Bazen çevre bilinci uzun uzun anlatılan bilgilerle değil, küçük yaşta edinilen bir deneyimle başlar.
Çünkü doğayı tanımayan bir çocuktan, büyüdüğünde onu korumasını beklemek ne kadar gerçekçi?
Kadınlar Yalnızca Etkilenen Değil, Karar Veren de Olmalı
Evin Hanım'la kadınların çalışma hayatındaki yerini ve iklim krizinin kadınlar üzerindeki etkilerini de konuştuk.
Kuraklığın, suya erişimde yaşanan güçlüklerin ve tarımsal üretimdeki kayıpların bazı kadınların günlük yaşamını daha da zorlaştırabildiğini anlattı.
Özellikle bakım sorumluluğu taşıyan, tarımda çalışan ya da ekonomik açıdan daha kırılgan koşullarda yaşayan kadınlar için bu sorunlar daha ağır hissedilebiliyor.
Ama Evin Hanım'ın üzerinde durduğu bir başka nokta daha vardı.
“Kadınların yönetimde bulunması kadar kararları etkileyebilmesi, kendi sözünü kurabilmesi çok önemli.”
Bence bu söz yalnızca çevre politikaları için değil, hayatın her alanı için geçerli.
Bir kadının yönetici olması önemli.
Ama asıl önemli olan, bulunduğu yerde düşüncelerini ifade edebilmesi ve alınan kararlarda etkili olabilmesi.
Çünkü kadınların deneyimleri, ihtiyaçları ve bakış açıları dikkate alınmadan toplumun tamamını ilgilendiren sorunlara kalıcı çözümler üretmek kolay değil.
Diyarbakır'ı Sevmek, Geleceğini de Korumaktır
Diyarbakır'ın tarihiyle, kültürüyle ve doğal güzellikleriyle gurur duyuyoruz.
Surlarımızı anlatıyoruz.
Hevsel Bahçeleri'ni, Dicle Nehri'ni, bu şehrin binlerce yıllık geçmişini anlatıyoruz.
Peki geleceğini ne kadar düşünüyoruz?
Evin Dinar, on yıl sonra daha yeşil, su varlıklarını koruyan, aşırı sıcaklara karşı hazırlıklı ve çocukların doğayla daha fazla temas kurabildiği bir Diyarbakır görmek istediğini söyledi.
Aslında hepimizin isteği bu olmalı.
Ama böyle bir şehri yalnızca istemek yeterli değil.
Bugünden kararlar almak, doğru yatırımlar yapmak ve yaşam alışkanlıklarımızı değiştirmek gerekiyor.
Çünkü doğayı korumak, yalnızca birkaç ağaç dikmek ya da çevre temizliği yapmakla sınırlı değil.
Yaşadığımız şehri nasıl planladığımızla, suyu nasıl kullandığımızla ve doğal alanlara nasıl davrandığımızla da ilgili.
Son Söz
Evin Dinar'la yaptığımız söyleşiden sonra Diyarbakır'ın geleceğini düşündüm.
Bugün sıcaklardan şikâyet ediyoruz.
Suyun önemini konuşuyoruz.
Çevre kirliliğinden rahatsız oluyoruz.
Ama bütün bunların gelecekte nasıl bir hayatın habercisi olabileceğini yeterince düşünüyor muyuz?
Dicle Nehri'nin kıyısında büyüyecek çocukları…
Hevsel Bahçeleri'nin yeşilliğini görmek isteyen gelecek kuşakları…
Yaz aylarında sokakta rahatça yürümek isteyen insanları…
Bu şehir yalnızca bugün burada yaşayanların değil.
Henüz doğmamış çocukların da şehri.
Ve bizim bugün aldığımız kararlar, onların yarın nasıl bir Diyarbakır'da yaşayacağını etkileyecek.
Elbette iklim krizini tek başımıza çözemeyiz.
Ama bu, hiçbir sorumluluğumuz olmadığı anlamına gelmez.
Suyumuzu koruyabiliriz.
Gereksiz tüketimi azaltabiliriz.
Doğal alanlarımıza sahip çıkabiliriz.
Ve bütün bunları yaparken kurumların da sorumluluklarını yerine getirmesini isteyebiliriz.
Çünkü Diyarbakır'ı sevmek yalnızca geçmişiyle gurur duymak değildir. Geleceğine de sahip çıkmaktır.
Bugün korumadığımız bir doğayı, yarın çocuklarımıza yalnızca fotoğraflarda göstermek zorunda kalmayalım.