TİGRİS HABER - Meclis Plan ve Bütçe Komisyonu 2027 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu Teklifi kapsamında Ticaret Bakanlığı 2027 bütçe görüşmeleri devam ediyor. Bakalığın 2027 bütçesine dair söz alan Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi (DEM Parti) Diyarbakır Milletvekili Adalet Kaya, bakanlığın ekonominin geldiği aşamadaki rolüne dikkat çekti.
Ticaret Bakanlığı'nın ülke ekonomisinin temel taşıyıcı kolonlarından birisi olduğuna dikkati çeken Adalet Kaya, "Ekonomideki sorumluluğunuz sadece ticareti düzenlemekten ibaret değil. Üretimden istihdama, ihracattan ithalata, esnafın geçiminden tüketicinin sofrasına kadar ekonominin hemen her alanını doğrudan etkiliyor. Bu nedenle Ticaret Bakanlığı’nın bütçesi oldukça önemli. Ancak bizim için daha önemli olan yalnızca bu bütçenin büyüklüğü değil. Hangi kesimlere hizmet ettiği, kimin üretimini desteklediği ve kimin çıkarlarını gözettiğidir. 2027 yılı için 104 milyar 290 milyon lira olarak açıklanan bütçe teklifini bu açıdan incelediğimizde ise halkın sofrasını, esnafın kepengini, işçinin emeğini ve doğanın geleceğini koruyan bir yaklaşımı ne yazık ki göremiyoruz” dedi.
'CEZAYA RAĞMEN GIDA FİYATLARI DÜŞTÜ MÜ'
Denetim ve ceza rakamlarının başarı gibi sunulmasını eleştiren Kaya, “Her fırsatta denetim ve ceza rakamlarını başarı gibi açıklıyorsunuz. Ancak yurttaşın yaşadığı gerçekler bu tablonun çok uzağında. Rekabet Kurumu 2025 yılında 530 nihai karar almış. 44 soruşturmayı tamamlamış ve toplam 12,1 milyar lira ceza uygulamış. Bu cezaların 4,73 milyar lirası yani yüzde 57’si gıda sektörüne kesilmiş. 2026’nın ilk 8 ayında ise 248 firmaya 19,7 milyar lira ceza verildiği açıklanmış. Şimdi bu kadar cezaya rağmen gıda fiyatları düştü mü? Ne yazık ki hayır. Fahiş fiyatlar önlendi mi? Yine hayır. Zincir marketlerin piyasa üzerindeki hakimiyeti kırıldı mı? Maalesef değil. Çünkü bu cezalar büyük şirketler için faaliyetlerinin yanında küçük bir maliyet kalemi olarak kalıyor. 2025 yılında sonuçlandırılan 416 işleminin 381’ine koşulsuz, 10’una ise koşullu izin verilmiş. Yani işlemlerin yüzde 94’ü onaylanmış. Yalnızca iki işlem nihai incelemeye alınmış. Bir yandan tekelleşme ile mücadele edildiği söyleniyor. Diğer yandan piyasanın birkaç büyük şirketinin elinde toplanmasına kapı aralanıyor. Üstelik Rekabet Kurulu’nun 7 üyesinin tamamı Cumhurbaşkanlığı tarafından atanıyor. Böyle bir yapının ne kadar bağımsız ve tarafsız denetim yapabileceği ne yazık ki ciddi bir tartışma konusu” ifadelerini kullandı.
‘ESNAF AYAKTA KALMAK İÇİN BORÇLANIYOR’
Esnafa yönelik kredi paketlerine işaret eden Adalet Kaya, bakanlığın esnafa kredi paketleri açıklayarak destek verdiğini belirterek, "Krediye destek diyorsunuz ama esnafın yaşadığı gerçeklik çok farklı. Esnaf artık işini büyütmek için değil ayakta kalabilmek için borçlanıyor. 2026’nın ilk 7 ayında açılan işyeri sayısı yüzde 8 azalmış. Kapanan işyeri sayısı ise yüzde 8 artmış. Yani Sayın Bakan, Türkiye’de her gün ortalama 344 esnaf kepenk kapatıyor ve Diyarbakır’da bu iki katı oranda gerçekleşiyor. Bakanlık ise 2027 yılında krediden yararlanan esnaf sayısının 526 binin üzerine çıkmasını hedef olarak göstermiş. Oysa bakanlığın kendi stratejik planında bile bu kredilerin işletme dışında kullanıldığı, gerçek ihtiyaç sahiplerinin krediye ulaşamadığı ve sistemin etki analizine ihtiyaç duyduğu kabul ediliyor” diye konuştu.
'YENİ BİR BAŞARI HİKAYESİNDEN BAHSEDİLEMEZ'
Adalet Kaya, 27 Ağustos 2026 tarihli Cumhurbaşkanı kararına dikkati çekerek, “Vergi ve SGK borcu bulunan esnafa kredi imkanı sağlandığı açıklanırken faiz indirim oranları da düşürülüyor. Yani esnafa bir yandan kredi gösteriliyor, diğer yandan faiz yükü arttırılıyor. Deprem bölgesinde durum daha da kötü, daha da ağır. Konteynerlerde işini ve hayatını sürdürmeye çalışan esnaf KOSGEB borçları ve SGK borcu yoktur belgesi gibi bürokratik engeller nedeniyle desteklere erişemiyor. Esnafın ayakta kalamadığı, kepenklerin birer birer kapandığı bir ülkede bu bütçe teklifi ile yeni bir başarı hikayesinden söz edilemez” diye ifade etti.
‘LİYAKATA ÖNEM VERİYOR MUSUNUZ?’
Ardından konuşan Mardin Milletvekili Kamuran Tanhan ise "Liyakata önem veriyor musunuz?" diye sorarak, "Mesela Mardin İl Ticaret Müdürlüğüne baktım. Ben Mardin milletvekiliyim, Şırnak’a baktım, Urfa’ya baktım, Hakkari’ye baktım, Antep’e baktım, Van’a baktım, Kilis’e baktım. Bunlar hep sınır boyunda olan ve gümrük kapıları olan iller. Neredeyse hiçbirinin örgün eğitimi yok. Yani örgün eğitimden kastım lisans üstü, 4 yıllık bir üniversite ya da Türkiye’nin iyi üniversiteleri mezunu olan il müdürleri yok. Tamamının ortak özelliği Anadolu Üniversitesi Açık Öğretim Fakültesi’ni sonradan tamamlamış olmaları” dedi.
'ORTAK NOKTALARI ANADOLU ÜNİVERSİTESİ'
Mevzuatın kapsamını hatırlatan Tanhan, “Şimdi mevzuata baktım. 11 tane uluslararası sözleşme, Gümrük Kanunu, Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu, Gümrük Giriş Tarife Cetveli hakkında kanun ve bir kanun daha var. Yine 16 tane Cumhurbaşkanı kararı, 8 tane yönetmelik, 15 tane tebliğ, 12 tane de genelge. Şimdi bu il müdürlerimizin hani liyakatli de olan olabilirler. Bu konuya vakıf da olabilir. Ama hepsinin ortak noktasının Anadolu Üniversitesi Açık Öğretim Fakültesi’ni sonradan bitirmiş olmaları liyakatine önem verdiğinizi gösteriyor mu?” diye konuştu.
‘DENETİM YAPIYORSUNUZ AMA SONUÇ DEĞİŞTİ Mİ'
Piyasa denetimlerine değinen Tanhan, “Piyasa denetimleri yapıyoruz. Şu kadar ceza yaptık, şu kadar kişiyi denetledik. Sadece denetlemekle olmuyor. Sonuç değişti mi? Hayır. Bu piyasadaki denetimin amacı nedir? İç piyasayı düzenlemek, tüketiciyi korumak, haksız rekabeti önlemek, esnafı ve tüccarı desteklemek, dış ticareti geliştirmek, piyasa güvenini sağlamaktır. Şimdi bir yere gidiyorsunuz, bir iş yerini denetliyorsunuz. Bugün üç yapmışsa denetimden sonra beş yapıyor, on yapıyor, yirmi yapıyor. Dolayısıyla bu denetimin de aslında bir dönüşü olmuyor” dedi.
'BAKANLIĞINIZ GÜÇLÜ BİR KURUM DEĞİL'
Bakanlığın güçlü bir düzenleyici ve denetleyici kurum olmadığını söyleyen Tanhan, “Bakanlığınız piyasayı düzenleyen ve denetleyen güçlü bir kurum değil. Genelde sorunlar ortaya çıkınca müdahale ediyorsunuz. Önleyici bir tedbiriniz yok. Yine ciddi uygulama açıkları söz konusu. Fiyat artışlarını önleyemiyorsunuz. Fiyat denetimleri neredeyse yok. Kamuoyu olmayana kadar müdahale de etmiyorsunuz. Ya haberlerde çıkar ya bir gazeteci ya da Mecliste gündeme gelir, ondan sonra müdahale edersiniz. Tedarik zincirindeki maliyet ve kâr marjları yeterince şeffaf değil. Aynı ürün farklı marketlerde farklı fiyatlara satılıyor. Burada da bir eksikliğiniz var. Yine bakanlığınızın fiyat oluşumunda önceden takip edilen bir sistemi yok. Bunun yerine çoğunlukla ne yapıyorsunuz? İhlal gerçekleştikten sonra ceza uyguluyorsunuz. Bu bir sisteme dönüşmüş. Bu da verimliliği arttırmıyor, önleyici bir durum olmuyor. Denetimin yüksek olması tüketicinin daha uygun fiyatla ürün aldığı anlamına gelmiyor. Zaten sonuçlar da ortada” diye konuştu.
Cevaplanması gereken soruları sıralayan Tanhan, “Şu soruların cevaplanması gerekmiyor mu? Ceza alan kaç işletme aynı ihlali tekrar yapıyor? Denetimden sonra ürünlerin fiyatları düştü mü? Tüketicinin satın alma gücünde iyileşme oldu mu? Bu sonuçları ortaya çıkarmak gerekiyor. Ticaret Bakanlığı ceza kesen değil, adil ticareti sağlayan bir bakanlık olması gerekmiyor mu?” dedi.
'İSTEDİĞİNİZ KİŞİYE İHALE VERİYORSUNUZ'
Kamu alımlarına ilişkin veriyi de paylaşan Tanhan, “Yine bir veri daha. 2025 yılında kamu alımları izleme raporuna göre kamu alımlarında kanun kapsamında 58 tane alım yapmışsınız. Doğrudan temin 658, yani İhale Kanunu 21/b’ye göre. Bu ne anlama geliyor? İstediğiniz kişiye ihale veriyorsunuz, istemediğinize vermiyorsunuz. Bu sadece sizin bakanlığa özgü bir durum değil” diye konuştu.
Plan ve Bütçe Komisyonu yarın Hazine ve Maliye Bakanlığı 2027 bütçesinin görüşmeleri ile devam edecek.