TİGRİS HABER - Hukuki düzenlemelere göre, sadece işçi aleyhine konulan tek taraflı maddeler geçersiz kabul edilirken, işçi lehine olan hükümler geçerliliğini koruyor. Karşılıklı cezai şartlarda ise denge ilkesi uygulanıyor; aşırı yüksek tutarlar, hakim kararıyla azaltılabiliyor.
İş sözleşmelerinde cezai şartın amacı
Habertürk yazarı Ahmet Kıvanç’ın aktardığına göre, işverenler cezai şartları genellikle yatırım yaptıkları personelin belirli süre firmada kalmasını sağlamak, ticari sırları korumak ve ani istifaları önlemek için sözleşmelere ekliyor. Öte yandan çalışanlar da kendi haklarını güvence altına almak için işverenin belirli bir tazminat ödemesini şart koşabiliyor.
Hukuki dayanak
4857 sayılı İş Kanunu’nda cezai şartlarla ilgili doğrudan bir hüküm bulunmazken, Türk Borçlar Kanunu ve Yargıtay kararları bu boşluğu dolduruyor. Tek taraflı işçi aleyhine cezai şartlar geçersiz sayılırken, işçi lehine olan hükümler geçerliliğini sürdürüyor. Özellikle eğitim karşılığı konulan maddelerde, makul sınırlar dahilinde cezai şartlar hukuken bağlayıcı kabul ediliyor.
Karşılıklı cezai şartlarda “terazi” prensibi
İki tarafı da bağlayan cezai şartlarda eşitlik esas alınıyor. İşçi aleyhine belirlenen ceza, işverenin sorumlu tutulduğu miktardan fazla olamaz. Aksi durumda, madde tamamen iptal edilmek yerine işçinin sorumluluğu, işverenin sorumlu olduğu miktara göre sınırlandırılıyor.
Aşırı cezalar hakim tarafından indirilebiliyor
Yargıtay içtihatlarına göre, aşırı yüksek cezai şartlar hakim kararıyla re’sen indirilebiliyor. Örneğin, 3.000 dolarlık eğitim harcaması yapılan bir çalışan için sözleşmeye 10.000 dolarlık ceza konulmuşsa, hakim bunu gerçek harcamalara ve hakkaniyet ölçüsüne göre düşürebiliyor. Çalışma süresi de orantısal indirimde dikkate alınıyor; örneğin 3 yıl çalışma sözü verip 2 yıl kalan bir çalışan, cezada buna göre avantaj sağlıyor.
İşçi ve işveren için önemli uyarı
Cezai şartlar, iş dünyasında hem çalışan hem işveren açısından ciddi sonuçlar doğurabiliyor. Bu nedenle işten ayrılmayı düşünen çalışanların sözleşmelerini detaylı incelemesi, işverenlerin ise cezai şartları makul ve dengeli şekilde belirlemesi büyük önem taşıyor. (Haber Merkezi)