Ramazan YAVUZ-ÖZEL
TİGRİS HABER - Mardin ve Botan bölgesinde yerleşik olmasına rağmen Türkiye’nin yanı sıra Dünya’nın bir çok ülkesine dağılmış olan Kürt Omeriyan Aşiretiyle ilgili Kürt Dil Platformu sözcüsü Yazar Şerefxan Cizîrî’nin yazdığı ve büyük ilgi gören Kürtçe “Omeriyan Mirsom” kitabının genişletilmiş yeni baskısı “Lis Yayınları”ndan çıktı.
OMERYANLARLA İLGİLİ KÜRTÇE KİTAP..
Omeriyanlar bölgenin en köklü Kürt aşiretlerinden biri. Mir Som’un temellerini attığı Omeriyanlar sadece yerleşik oldukları sadece Mardin’de değil Türkiye’nin bir çok metropol kenti ile Dünya’nın bir çok ülkesine dağılmış bir aşiret. Türkiye’de özellikle Adana, Mersin, İzmir, İstanbul, başta olmak üzere İç Anadolu’nun bazı kentlerinde de yaşıyorlar. Omeriyanlar komşu ülkelerden Suriye’nin Qamişlo, Dirbêsîyê, Amude, Haseki, Halep ve Şam, Irak'ta ise Kürdistan Federe Bölgesi’nin Hewlêr, Duhok, Süleymaniye ile Musul, Şengal, Kerkük ve Bağdat gibi kentlerine dağılmış durumdalar.
Omeriyan Aşireti ismini Mardin'in Ömerli-Midyat-Nusaybin ile Şırnak'ın İdil ilçesi arasında kalan dağlık alanlardan oluşan "Omeriyan" bölgesinden alıyor. Bu bölgedeki 91 köy Omeriyanlar olarak anılıyor. Nüfuslarının ise günümüzde 350-400 bin civarında olduğu tahmin ediliyor. Omeriyanlar yerleştikleri bölgelerde ekonomik alanın yanı sıra siyasette de ağırlıklarını hissettiriyor.
MEHMUDKİ-EDMANKİ ÇEKİŞMESİ..
İsveç’te uzun yıllar yaşadıktan sonra 2000 yılında ülkeye dönüş yapan ve günümüzde Kürt Dil Platformunun da sözcülüğünü yapan, kendisi de Omeriyan aşiretinin bir mensubu olan Yazar Şerefxan Cizîrî, Omeriya bölgesinde köy köy gezerek yörenin ileri gelenleriyle tek tek görüşüp Aşiretle ilgili bilgileri kayıt altına aldı.
Şerefxan Cizîrî, Omeriya Aşiretiyle ilgili yıllar alan bu araştırma sonuçlarını 2009 yılında Kürtçe yazdığı "Omeriya Mirsom" ismiyle kitaplaştırdı. Kürtçe bir araştırma-inceleme kitabı olan “Omeriya Mirsom” da aşiretin maddi kaynakları, bileşenleri, coğrafyası, kimlik konusu, kültürel yapısı, aşiret içi çekişmeleri, devlete karşı direnişleri, iktidar mücadelesi bilimsel yöntemlerle anlatılıyor. Kitapta, Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerinde bölgede yaşanan Kürt isyanları ve aşiretin bu isyanlardaki tutumu da yer alıyor. Kitapta ayrıca, Omeriyanlar arasında on yıllar süren ancak günümüzde etkisini yitirmeye başlayan Mehmudki-Edmanki ailelerinin siyasi çekişmeleri ve çatışmalarının nedenlerine de yer veriliyor.
ŞEYH SAİD İSYANI’NA OMERİYANLARIN BİLMEDEN GECİKEN YARDIMI..
Şerefxan Cizîrî, kitapta Şeyh Said isyanına katılmış olan ve 1985 yılında Suriye’de yaşamını yitiren Hesen Hişyar Serdi ile yaptığı görüşmeyi de aktararak, Serdi’nin kendisine Şeyh Said isyanının başladığını çok sonradan öğrenen Omeriyan aşiretinin ağası Brehîmê Osman'ın Şeyh Sait'e destek amacıyla yüzlerce atlısıyla Diyarbakır’a doğru yola çıktığını ancak, Sultan Şeyhmus civarında kendisine isyanın bastırıldığı bilgisi geldiği için geri döndüklerini aktardığını dile getiriyor.
DENGBÊJLERİN KLAMLARINDAKİ ELÎYE EHMED ÇATIŞMASI..
Omeriyan bölgesinin ünlü dengbêjleri Xidirê Omerî ile Huseynê Omerî’nin klamlarında dile getirdikleri ve kuşaktan kuşağa aktarılan aşiret ağası Eliyê Ehmed ve kendisine destek veren 15 savaşçının Merzeka vadisindeki Rute mağarasında devlet güçleriyle girdikleri çatışmanın ayrıntıları da kitapta yer alıyor. Dengbêj'lerin klamlarına konu olan olay 1926 yılında yaşanıyor. K itaptaki anlatıma göre, Omeriyan dağlarında kaçak bir şekilde gezen Eliyê Ehmed ve savaşçıları, bölgenin ileri gelenleri tarafından Devlet yetkililerine ihbar ediliyor. Bunun üzerine Elîyê Ehmed ile savaşçılarının kaldığı Rute mağarası askerler tarafından kuşatılıyor. Ağır silahlarla başlayan çatışmalar günler sürdükten sonra Elîye Ehmed ile savaşçıları öldürülüyor ve kesilen başları çuvallara konularak köy köy gezdirilip teşhir edilerek kimlikleri tespit edilmeye çalışılıyor. Dengbêjlerin klamlarında geçen Elîyê Ehmed ve savaşçılarının çatışma sırasında kendi aralarında geçen diyaloglarına da kitapta geniş yer veriliyor.
Kitapta ayrıca Omeriyan'ların aşiret ağaları olan Usivê Osman, Brehîmê Osman, Ehmedê Silêman, Evdelê Silêman, Elîyê Hiseyn, Hecî Xelîlê Xezalî'nin yaşamları, politik duruşları da ayrıntılı şekilde ele alınıyor.
KADINLARI DA İÇİNE ALAN GENİŞLETİLMİŞ YENİ BASKISI ÇIKTI..
Omeriyanlar için kaynak şekilde olan kitabın genişletilmiş ikinci baskısı ise bir süre önce Lis yayınlarından çıktı. Kitabın ikinci baskısında Omerîyan aşiretine mensup olan yazarlar, sanatçılar, siyasetçiler, aşiretin ileri gelenleri, tanınmış kadın portreleri, somut insan karakterleriyle birlikte okuyucularla paylaşılıyor. Ayrıca, Omeriya kadınlarının aşiretteki gücü, siyasi duruşları, liderlikleri de ön plana çıkarılıyor.
“AŞİRETLER KONUSUNDA YANLIŞ GÖRÜŞ VE YAKLAŞIM VAR”
Kitapla ilgili Tigris Haber’e konuşan Yazar ve Kürt Dil Platformunun sözcüsü Şerefxan Cizîrî, aşiretler konusunda yanlış görüş ve yaklaşımları eleştirerek, aşiretler gerçeğinin farklı yöntemlerle irdelenmesi gerektiğini belirtiyor. Kitabında Antropoloji, sosyoloji, ekonomi, sözlü ve yazılı tarih alanında üretilen bilgi ve teorilerin bir harmanlanmasını yaptığını dile getiren Şerefxan Cizîrî, İnter disipliner bir tarzla aşiret olgusunu ortaya koymaya çalıştığını söyledi.
Cizîrî kitapta, Omeriya aşiretinin Mardin başta olmak üzere Türkiye’nin bir çok İl’i ile Suriye ve Irak’taki dağılımını, aşiretin nüfusunu, Omerîyan ağalarının soyağacını hem sosyal verilerle hem de sözlü tarihin sunduğu farklı yaklaşımlarla ele aldığını dile getirerek, ayrıca aşiret hakkında geçmiş kaynaklardaki yanlış bilgileri düzeltmeyi amaçlayarak Merzeka Vadisi ve Tınatê çatışmaları gibi önemli olayları dönemin tanıklıklarıyla aktardığını da kaydediyor.
ŞEREFXAN CİZÎRÎ KİMDİR..?
Şerefxan Cizîrî 1955'te Kamışlı'da doğdu. Omerîyan aşiretinden ve Mihemedê Cizîrî ailesindendir. İlkokulu Nusaybin’in Qûrdîsê ve Kurika Çeto köylerinde okudu. Ortaokulu Mardin'de, liseyi ise Nusaybin'de bitirdi. 1975'te Yüksek lisans eğitimi için İsveç'e gitti. Uppsala ve Stockholm Üniversitelerinde Tarih ve Düşünce Tarihi bölümlerinden mezun oldu. Düşünce Tarihinde Yüksek lisans ve Doktora yaptı. Yazarlık dışında siyasetle de ilgilenen Şerefxan Cizîrî, İsveç'teki sol partide yıllarca yöneticilik yaptı. Hudding'te on beş yıl Belediye Başkanlığı yaptı. 2000'de ülkesine döndü. Kürt Dil Platformunun sözcülüğünü üstlenen Şerefxan Cizîrî, birçok gazete, dergi ve Web sitesinde makaleler yazdı. Televizyon programları hazırladı ve programlara katıldı. Cizîrî’nin eserleri şunlardır:
Anadolu’dan Mezopotamyaya Tarih Ve Uygarlık, Tarih ve Uygarlık. Yazarlık ve İdeolojî, Bize Bir Felsefe Lazım, Modela Skandinavya, Raman û Kultur, Edebiyata Devki û Kultur, Edebiyata Devki û Sosyalîzasyon, Edebiyata Devki û Şer, Omeriya Mîrsom, Esaleta Selahadînê Eyûbî.