İbrahim İnanç YILDIZ
TİGRİS HABER - SAMER Saha Araştırma Merkezi tarafından Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde gerçekleştirilen saha araştırması, Kürt sorunu, barış ve müzakere süreci ile toplumsal demokratikleşme tartışmalarına dair çarpıcı sonuçlar ortaya koydu.
2-5 Mayıs 2026 tarihleri arasında 16 ilde yapılan araştırmada yurttaşların önemli bir bölümü, barış ve müzakere sürecinin sağlıklı ilerlemediğini belirtirken, sürece dair güvenin ise sınırlı düzeyde kaldığı görüldü.
1506 kişiyle yüz yüze yapılan araştırma; Diyarbakır, Şanlıurfa, Van, Batman, Mardin, Şırnak, Ağrı, Adıyaman, Muş, Siirt, Bitlis, Hakkâri, Kars, Bingöl, Dersim ve Iğdır’da gerçekleştirildi. Çalışmanın hata payının yüzde 3, güven aralığının ise yüzde 98 olduğu belirtildi.
Bölge halkı “güvence ve reform” talep ediyor
Araştırmanın genel sonuçları, Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da yaşayan yurttaşların barış ve müzakere sürecine tamamen kapalı olmadığını ancak sürecin ilerleyebilmesi için daha somut, şeffaf ve güven veren adımlar beklendiğini ortaya koydu.
Özellikle demokratik reformlar, yasal güvenceler, ekonomik sorunların çözümü, samimi ve yapıcı bir yaklaşım bölge halkının en önemli beklentileri arasında yer aldı.
Bölgenin birinci gündemi: Ekonomik kriz ve işsizlik
Araştırmaya göre katılımcıların yüzde 43,8’i Türkiye’nin en önemli sorununun ekonomik kriz ve işsizlik olduğunu ifade etti. Kürt sorunu diyenlerin oranı yüzde 27,1 olurken, hukuk sisteminin mevcut durumu yüzde 9,4 ile üçüncü sırada yer aldı.
Eğitim sistemi, muhalefetsizlik, demokrasinin olmayışı ve çatışma ortamı da öne çıkan diğer başlıklar arasında yer aldı.
“Barış süreci sağlıklı ilerlemiyor”
Katılımcılara yöneltilen “Barış ve müzakere sürecinin sağlıklı ilerlediğini düşünüyor musunuz?” sorusuna verilen yanıtlarda olumsuz görüşler dikkat çekti.
Araştırmaya göre: Yüzde 47,5 “Hayır” Yüzde 30,2 “Evet” Yüzde 22,3 “Kısmen” yanıtını verdi.
Bu tablo, bölgede sürece ilişkin ciddi bir temkinli yaklaşımın sürdüğünü ortaya koydu.
Sürecin sorumluluğu hükümet ve Meclis’te görülüyor
Araştırmada yurttaşlara sürecin sağlıklı ilerleyebilmesi için öncelikli sorumluluğun hangi kurum ya da yapıda olduğu da soruldu.
Sonuçlara göre: Yüzde 62,3 hükümeti, Yüzde 23,4 Meclis’i sorumlu gördü.
Muhalefet, Abdullah Öcalan, PKK ve sivil toplum kuruluşlarının oranları ise daha düşük seviyelerde kaldı.
Güven düzeyi düşük çıktı
Araştırmada sürece duyulan güven de ölçüldü. Katılımcıların büyük bölümü güven seviyesini orta ve düşük aralıklarda değerlendirdi.
1’den 5’e kadar yapılan puanlamada: Yüzde 18,5 “Hiç güvenmiyorum” Yüzde 18,3 “Güvenmiyorum” Yüzde 24,2 “Az güveniyorum” Yüzde 30,7 “Güveniyorum” Yüzde 8,4 “Çok güveniyorum” dedi.
“Somut adım atılmıyor” eleştirisi öne çıktı
“Barış ve müzakere süreci neden sağlıklı ilerlemiyor?” sorusuna verilen yanıtlarda ise en dikkat çekici başlık “somut adım atılmaması” oldu.
Katılımcıların: Yüzde 36,3’ü somut adımların atılmadığını, yüzde 15,5’i hükümetin sorumluluklarını yerine getirmediğini, yüzde 8,2’si tarafların samimi yaklaşmadığını söyledi.
Geçmiş çözüm süreçlerinin başarısız olması, demokratik reformların yapılmaması ve Kürt haklarının anayasal güvence altında olmaması da öne çıkan gerekçeler arasında yer aldı.
“Umut Hakkı” tartışmaları süreci etkiliyor
Araştırmada gündemdeki “Umut Hakkı” tartışmaları da yurttaşlara soruldu. Katılımcıların yüzde 50,5’i, umut hakkının tanınmamasının sürecin ilerlemesini yavaşlattığını düşündüğünü ifade etti. “Hayır” diyenlerin oranı yüzde 23,5 olurken, yüzde 26’lık kesim ise “kısmen” yanıtını verdi.
DEM Parti bölgede birinci sırada
Araştırmada seçim eğilimlerine ilişkin veriler de paylaşıldı.
14 Mayıs 2023 seçimlerinde: Yüzde 43,5 Yeşil Sol Parti/HDP, yüzde 19,5 AKP, yüzde 7,5 CHP’ye oy verdiğini belirtti. “Bu pazar seçim olsa hangi partiye oy verirsiniz?” sorusunda ise: DEM Parti yüzde 43,1, AK Parti yüzde 14,2, CHP yüzde 6,8 oranında destek aldı. Kararsızların oranı yüzde 15 olarak ölçülürken, “oy kullanmayacağım” diyenlerin oranı yüzde 15,6 oldu.