“Dengbêj’in dönüşü”yolculuğu

Mümin AĞCAKAYA

TİGRİS HABER - Yazar Rıfat Mertoğlu, Kayıp Kitaplar Yayınevi’nden çıkan son romanında ünlü dengbej Sayedê Şame’nin yaşadığı acı, hasret, sürgünlerle geçen trajik yaşamı ve bir türlü kavuşamadığı Zülfinaz’a olan aşkının anlatıldığı; ‘Dengbejin Dönüşü’ romanı kitapseverler tarafından ilgiyle karşılandı.

Siverek’ten başlayarak Diyarbakır, İzmir ve Ankara’ya uzanan yolcuğu önümüzdeki süreçte birçok ile daha uğrayacak. Bu yolculuklarda dengbejlerin de katılması etkinliklere farklı bir anlam kattı. Okur- yazar buluşmaları sadece kitap tanıtımını ve satışını amaçlamadı. Sözlü kültürün taşıyıcıları olan dengbejlerin önemine ve dengbejliğin yaşatılmasına dikkat çekme amacı güttü.

‘Okur-yazar buluşmalarına dengbejler ayrı bir renk ve zenginlik kattı’

Bu yolculuğu ve okur-yazar buluşmalarına katılan okurların, Dengbêjin Dönüşü'nü nasıl karşıladıklarını yazar Rıfat Mertoğlu Tigris Haber’e anlattı.

Dengbejin Yolcuğu nasıl başladı? Bu uzun yolculukta esas amaç neydi?

“Dengbejin Dönüşü’ yolculuğu sadece kitabın tanıtımını amaçlamadı. Sözlü edebiyatın ve kültürel hafızanın taşıyıcıları olan dengbejlerin ve Dengbêjliğin önemine dikkat çekmek, yaşatılması için verilen çabalara destek olmak amacı bizim için daha birincil olanıydı. Aslında isteğimiz bu konuda bir farkındalık yaratmaktı. Başarılı da olduk. Dengbejlik geleneğinin geleceğe de taşınması için genç dengbejlerin ortaya çıkması gerekiyor. Bunun için bütün etkinliklerimize dengbejlerle birlikte katıldık.

İlk etkinliğimizi Siverek’de yaptık. Kitabın adına ve içeriğine de uygun olsun diye etkinliğimizi Dengbej Evi’nde gerçekleştirdik. Dengbej Evi doldu. Dengbej İsmailè Daraxunè, İzzetinè Qamişeqè, Karacadağlı dengbej Mihemed stranlar ve kilamlar söylediler. Çok güzel geçti. Halktan da yoğun ilgi gösterildi.

Etkinliğe katılanlardan orta yaşın üstünde olanlar eskiden Erivan radyosundan stranları dinlerken nasıl etkilendiklerini dile getirdiler. O dönemde dünyayla bağlantı kurdukları tek aracın radyo olduğunu söyleyerek, Erivan radyosunda program başladığında birçok kişinin radyonun başında toplandığını, pür dikkat ve heyecanla dinlediklerini, dinlerken nasıl duygulandıklarını dile getirdiler. Ayrıca köylere gelen dengbêjlerle olan anılarını anlattılar.

Dengbejlerin katılımları da bu etkinliklere ayrı bir renk ve duygu kattı. Bu yüzden okur- yazar buluşmalarımızda dengbejlerin de katılması ve kilamlarını söylemeleri etkinliğe katılanlara tekrardan eski günlerini hatırlatması açısından anlamlı oldu.

Siverek’ten sonra yolumuz Diyarbakır DİTAV 'a düştü. Burada da dengbêjler Zozan Bütün ve Mistefayé Botî kilamlariyla katılımcıları büyüledi. Okurlar, dengbêjlerle ilgili görüşlerini ifade ettiler.

Yolculuğumuz, Ege Bölgesinde İzmir ve çevresinde de beş etkinlikle devam etti. Hepsine de ilgi yoğun oldu ve coşkulu geçti. Bu etkinliklerde daha önce hiç dengbejlerle karşılaşmamış insanlar da vardı. Buralardaki etkinliklerimize Dengbej Nihat Agiri katıldı. Ağrılı bir dengbejdi. Etkinliğe katılan yabancılar çok etkilendi. Daha önce böyle bir kültürle karşılaşmadıklarını, müthiş bir şey olduğunu, hafıza taşıma açısından tarihi anlatan, kültürü taşıyan insanlar olduğunu dile getirdiler. Kuşadası’ndaki etkinlikte dengbejlik geleneğinden, Homeros Destanları geleneğinden, sonra Anadolu’daki âşıklar geleneğinden bahsettim. Çünkü bunlar sözlü anlatımın birer taşıyıcıları ve temsilcileriydi. Kültürün geleceğe taşınmasında çok önemli rolleri olmuştur. Sonraki dönemlerde de Ankara’da bir etkinliğimiz oldu. Bu etkinliğe de İbrahim Önal isimli dengbej katıldı. Serhatlı olduğundan dolayı sesi ünlü dengbej Şakiro'ya çok benziyordu. Katılanlar etkilendi.

Bundan sonra ‘Dengbejin Dönüşü’nün yolculuğu nasıl olacak?

Dengbejin yolculuğu bundan sonra da devam edecek. Özellikler bölgemizde Kızıltepe, Cizre, Batman, Van, Urfa, İstanbul ve en son olarak da finali Seyadê Şame’nin çocukluğunun geçtiği yer olan Doğubayazıt’ta noktayı koyacağız.