Hevsel’den COP31’e: Diyarbakır’ın binlerce yıllık tarım mirası geleceğe taşınıyor

TİGRİS HABER - Antalya’da COP31 kapsamında düzenlenen oturumda konuşan Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi Eşbaşkanı Serra Bucak, sürdürülebilir gıda sistemlerinin oluşturulmasında yerel yönetimlerin, üreticilerin ve toplumun birlikte hareket etmesi gerektiğini belirterek, Hevsel Bahçeleri’nden agroekoloji çalışmalarına, kadın üreticilerin desteklenmesinden biyodizel uygulamasına kadar yürütülen çalışmaları anlattı.

Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi Eşbaşkanı Serra Bucak, Antalya’da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31) kapsamında Mavi Bölge’de gerçekleştirilen “Gastronomiden Küresel Eyleme” oturumuna katıldı.

ICLEI Brüksel Ofisi Başkanı ve Küresel Kent Gıda Programı Başkanı Peter Defranceschi’nin moderatörlüğünü yaptığı oturumda, Eşbaşkan Bucak’ın yanı sıra Gaziantep Büyükşehir Belediyesi Başkanı Fatma Şahin, Konya Büyükşehir Belediyesi Başkanı Uğur İbrahim Altay, Hatay Büyükşehir Belediyesi Başkanı Mehmet Öntürk ve Edirne Belediyesi Başkanı Filiz Gencan Akın konuşmacı olarak yer aldı.

Oturumda yerel kalkınma, sürdürülebilir gıda sistemleri, gastronomi kültürü, gıda israfıyla mücadele, toplumsal katılım ve iklim değişikliğine karşı yerel yönetimlerin geliştirdiği uygulamalar ele alındı.

‘GIDA TOPLUMSAL YAŞAMIN BİR PARÇASIDIR’

Konuşmasına katılımcıları Diyarbakır’dan ve Mezopotamya’dan selamlayarak başlayan Eşbaşkan Bucak, gastronomi kültürünü iklim değişikliğiyle mücadele ve sürdürülebilir gıda sistemleriyle buluşturan çalışmaların Türkiye’deki kentlere de yol göstereceğini söyledi. Gıda israfıyla mücadelenin yoksulluk sorunundan bağımsız değerlendirilemeyeceğine dikkat çeken Eşbaşkan Bucak, kentlerde derinleşen yoksulluğun önemli bir sorun olduğunu belirtti. Eşbaşkan Bucak, “Gıda sadece soframıza gelen bir ürün müdür? Yoksa toprağın, suyun, emeğin, çiftçinin emeğinin ve kültürel mirasın bir parçası mıdır?” diye sorarak, Diyarbakır’da gıdayı yalnızca tüketilen bir ürün olarak değerlendirmediklerini ifade etti. Gıdanın toplumsal yaşamın, beraberliğin, dayanışmanın ve hafızanın bir parçası olduğunu kaydeden Eşbaşkan Bucak, gıda israfıyla mücadelenin de yalnızca atık miktarını azaltmak anlamına gelmediğini vurguladı.

Eşbaşkan Bucak, “Bizim için bu mücadele ekolojik bir mücadeledir; doğayı korumanın, üreticinin ve çiftçinin emeğine sahip çıkmanın, gelecek kuşaklara sürdürülebilir bir kent ve hafıza bırakmanın meselesidir” dedi.

ÇAYÖNÜ’NÜN TARIMSAL MİRASINA DİKKAT ÇEKTİ

Diyarbakır’ın insanlık tarihinde tarımsal üretimin başladığı önemli coğrafyalardan biri olduğuna işaret eden Eşbaşkan Bucak, Ergani’de bulunan Çayönü’nün buğday, arpa ve nohut gibi ürünlerin kültüre alındığı en eski merkezlerden biri olduğunu söyledi. Çayönü’nde hayvanların evcilleştirilmesi, dokumacılık ve bakır işlemeciliğinin de erken örneklerinin bulunduğunu belirten Eşbaşkan Bucak, Diyarbakır gastronomisinin yalnızca yemek çeşitliliği üzerinden değerlendirilemeyeceğini kaydetti. Eşbaşkan Bucak, “İnsanlığın ortak üretimine ve çok köklü bir geçmişe sahip bir coğrafyadan söz ediyoruz” diye konuştu.

HEVSEL’DE ÜRETİMİN KUŞAKTAN KUŞAĞA AKTARILMASI HEDEFLENİYOR

Bu tarihsel sürekliliğin kentteki en önemli miraslarından birinin Hevsel Bahçeleri olduğunu belirten Eşbaşkan Bucak, Diyarbakır Surları ile birlikte UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer alan Hevsel Bahçeleri’nin artık yalnızca Diyarbakır’ın değil, insanlığın ortak mirası olduğunu söyledi.

Dicle Nehri ile tarihi surlar arasında bulunan Hevsel Bahçeleri’nde binlerce yıldır kentsel tarım yapıldığını hatırlatan Eşbaşkan Bucak, Büyükşehir Belediyesinin üretimin devamlılığını sağlamak ve bu mirası kuşaktan kuşağa aktarmak amacıyla üreticileri desteklediğini ifade etti. Hevsel’de yetişen bitki türlerinin korunmasının önemine dikkat çeken Eşbaşkan Bucak, üreticiler ile tüketicileri doğrudan buluşturacak pazar alanları oluşturduklarını ve Hevsel Üretim Kooperatifi çatısı altında üreticinin emeğini görünür kılmayı amaçladıklarını belirtti. Eşbaşkan Bucak, çalışmalarla aracılığı azaltarak üreticinin ürününü doğrudan tüketiciyle buluşturmayı hedeflediklerini kaydetti.

BORANHANELER RESTORE EDİLECEK

Diyarbakır’ın doğayla kurduğu tarihsel ilişkiye Boranhaneleri örnek gösteren Eşbaşkan Bucak, Dicle Nehri boyunca uzanan kırsal yerleşimlerde geçmişte kerpiçten yapılan bu yapılarda kuşların barındığını ve biriken kuş gübresinin tarımsal üretimde kullanıldığını anlattı. Diyarbakır karpuzunun yetiştirilmesinde de bu doğal gübrelerin önemli bir yeri olduğunu belirten Eşbaşkan Bucak, söz konusu uygulamanın bugün döngüsel ekonomi ve sürdürülebilir tarım başlıkları altında tartışılan anlayışın tarihsel örneklerinden biri olduğunu ifade etti.

Eşbaşkan Bucak, bu kültürel ve tarımsal mirasın korunması amacıyla Büyükşehir Belediyesi olarak Boranhanelerin restorasyonuna yönelik çalışma yürüttüklerini söyledi.

AGROEKOLOJİ İKLİM OKULUNDAN 2 BİN 500 KİŞİ YARARLANDI

Eşbaşkan Bucak, Büyükşehir Belediyesinin Agroekoloji İklim Okulunda geleneksel üretim biçimleri, tarımsal hafıza ve ata tohumlarının yeni kuşaklara aktarılmasına yönelik çalışmalar yürütüldüğünü belirtti. Yaklaşık bir buçuk yıldır devam eden eğitimlerden kreş, ilkokul, ortaokul ve üniversite düzeyinde yaklaşık 2 bin 500 kişinin yararlandığını aktaran Eşbaşkan Bucak, yerel tarım bilgisini eğitim yoluyla gelecek kuşaklara aktarmayı önemsediklerini kaydetti.

KADINLARIN ÜRETİM SÜREÇLERİNE KATILIMI DESTEKLENİYOR

Diyarbakır’ın Birleşmiş Milletler Kadın Dostu Kentler Programı kapsamında yer alan kentlerden biri olduğunu hatırlatan Eşbaşkan Bucak, kadınların üretim süreçlerindeki rolünü güçlendirmeye yönelik çalışmalara özel önem verdiklerini söyledi. Ekonomiyi Güçlendirme ve Kırsal Kalkınma Dairesi Başkanlığı aracılığıyla kadınlarla birlikte sera, üretim ve hasat çalışmaları yürüttüklerini aktaran Eşbaşkan Bucak, kadın kooperatifçiliğinin geliştirilmesi ve kadınlar için sürdürülebilir bir ekonomik döngü yaratılması amacıyla çalışmalarını sürdürdüklerini belirtti.

HEVSEL’DEKİ TARİHİ DEĞİRMENLER İÇİN ÇALIŞMA

Eşbaşkan Bucak, Dicle Üniversitesi ile birlikte Hevsel Bahçeleri’nde geçmişte kullanılan 28 değirmen ve su arkının tespit edilerek yeniden kente kazandırılması üzerine de çalışma yürüttüklerini söyledi. Tarihi su sistemlerinin yeniden işlevlendirilmesinin Hevsel’de üretim yapan çiftçilere katkı sağlayacağını ifade eden Eşbaşkan Bucak, su döngüsünün korunması ve tarımsal üretimin sürdürülebilirliğinin sağlanmasının iklim değişikliği koşullarında daha da önemli hale geldiğini vurguladı.

‘GASTRONOMİ TABAK SAYISIYLA DEĞİL, ÜRÜNÜN NİTELİĞİYLE ÖLÇÜLÜR’

Kuraklık, su kaynakları üzerindeki baskı ve tarımsal üretimde yaşanan zorlukların gıda sistemleri üzerindeki etkilerine değinen Eşbaşkan Bucak, sürdürülebilir gastronominin yalnızca tüketim üzerinden ele alınamayacağını belirtti. Eşbaşkan Bucak, “Gastronomi sofraya konulan tabak sayısıyla değil, ürünün niteliğiyle, kültürel değeriyle ve doğaya gösterilen saygıyla ölçülür” ifadelerini kullandı.

COP31 çerçevesinde doğal ve ekolojik üretim ile tüketim anlayışının güçlendirilmesi gerektiğini kaydeden Eşbaşkan Bucak, çiftçilerin adil gelire erişimi, biyolojik çeşitliliğin korunması ve iklim politikalarının yerelleşmesinin önemine dikkat çekti.

Merkezi politikalarla yerel politikaların birbirini tamamlaması gerektiğini belirten Eşbaşkan Bucak, yerel yönetimlerin ve yerel inisiyatiflerin kaynaklara ve karar mekanizmalarına erişiminin artırılması gerektiğini ifade etti.

ATIK YAĞLAR BİYODİZELE DÖNÜŞTÜRÜLÜYOR

Büyükşehir Belediyesinin döngüsel ekonomiye ilişkin çalışmalarından da örnek veren Eşbaşkan Bucak, kentteki işletmelerden bitkisel atık yağların toplandığını söyledi. Toplanan yağların anlaşmalı firma aracılığıyla geri dönüşüme kazandırıldığını belirten Eşbaşkan Bucak, 5 litre atık yağ teslim eden lokanta ve işletmelere 1 litre yağ verildiğini, toplanan atık yağların ise tesiste biyodizele dönüştürüldüğünü aktardı.

Eşbaşkan Bucak, yerel yönetimlerin gıda sistemlerinden tarımsal üretime, atık yönetiminden su politikalarına kadar bütünlüklü bir yaklaşım geliştirmesinin iklim değişikliğiyle mücadelede belirleyici olduğunu vurguladı.