Diyarbakır raylı sisteminde tarih belli oldu

TİGRİS HABER - 20 istasyonlu hatla günlük 100 bin yolcunun taşınması hedeflenen projenin inşaatına 2027’de başlanacak.

Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi, 2012 yılından bu yana gündemde olan ancak bir türlü hayata geçirilmeyen Hafif Raylı Sistem Projesi için çalışmalarını hızlandırdı. Şêx Seîd (Dağkapı) Meydanı’ndan Araştırma Hastanesi’ne uzanacak yaklaşık 14.1 kilometrelik hat, 20 istasyondan oluşacak. Günlük 100 bin yolcu taşıması öngörülen proje ile kent trafiğinin önemli ölçüde rahatlatılması hedefleniyor.

Büyükşehir Belediyesi, proje kapsamında çalışmalarını hızlandırırken, geçtiğimiz yılın Şubat ayında Raylı Sistem Daire Başkanlığı’nı kurdu. Bir yılı aşkın süredir çalışmalarını sürdüren daire, projenin hayata geçirilmesine yönelik önemli ilerleme kaydetti. Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi Raylı Sistem Daire Başkanı Erdal Balsak, gelinen aşamaya ilişkin Mezopotamya Ajansı’na konuştu.

Hem Sürdürülebilir Hem De Kalıcı Erişilebilirlik

Kent için raylı sistemin lastik tekerlekli sistemden farklı olarak kalıcı ve sürdürülebilir bir sistem olduğunu belirten Balsak, bu sistemin son 10 yıldır Türkiye'de ve dünyada trend haline geldiğini söyledi. Balsak, Cumhurbaşkanlığı yatırım programlarında da raylı sistemlerin daha büyük alan kapladığını dile getirerek, Türkiye’de artık raylı sistemin karayollarının önüne geçtiğini ifade etti. Balsak, raylı sistemin hem lojistik anlamda ciddi avantajlar sağladığını hem de dünyanın sıfır karbon emisyonu konusundaki taahhütlerine uygun olduğunu söyledi. Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi’nin de Sürdürülebilir Enerji ve İklim Eylem Planı (SECAP) kapsamında 2025'ten itibaren sıfır karbon taahhüdüne taraf olduğunu belirten Balsak, “Raylı sistem dediğimiz sistem hem sürdürülebilir hem de kalıcı erişilebilirlik sağlayan bir sistemdir” diye belirtti.

ULAŞTIRMA PAKETLERİNDE İLK SIRADA

Raylı Sistem Daire Başkanlığı’nın 2025 yılı Şubat ayında kurulduğunu ve Mart ayında göreve başladığını aktaran Balsak, bu süreçte birçok ülkeden 25 finans kuruluşuyla görüştüklerini söyledi. Fransız Kalkınma Ajansı gibi birçok kurumla ulaştırma paketlerinde ilk sırada olduklarını belirten Balsak, “Dünya Bankası ve Fransızlarda da yine ilk sıradayız. Doğal olarak biz Dünya Bankası’nın daveti üzerine Tokyo’ya aday belediye olarak gittik. DBB projelerini, özellikle tramvay projesini anlattık. Orada sunumlar yaptık ve olumlu geri bildirimler aldık. Bu süreçten sonra Fransızlarla da eş zamanlı yürüyen bir konu var. Çünkü meblağ yüksek olduğu için tek bir kredi kuruluşu bazen 'İkiye bölelim, iki kredi kuruluşu karşılasın' gibi formülasyonlar sunuyor. Bunların görüşmelerini şu an İlbank yapıyor, biz de takip ediyoruz. Biz yine lobi çalışmalarımıza devam ediyoruz. Bütün opsiyonların masada olmasını istiyoruz. Nihayetinde bu aşamaya kolay gelmedik; forumlara katıldık, kurumlarla lobi çalışmaları yürüttük. Ve İller Bankası ile hazine garantisi konusunda şu anda bir sıkıntımız yok. İller Bankası kredi kuruluşlarıyla görüşmelerini sürdürüyor” ifadelerini kullandı.

KENT PAYDAŞLARIYLA ORTAK HAREKET EDİLİYOR

Projeyi iki ayaklı ele aldıklarını ve bunlardan birinin operasyonel diğerinin ise finansal alan olduğunu kaydeden Balsak, operasyonel alanın çok belirleyici olduğunu belirtti. Kentteki paydaşlarla analizleri ortaklaştırdıklarını dile getiren Balsak, “Güzergahtaki esnaf için Diyarbakır Ticaret ve Sanayi Odası, sosyal konularla ilgili Sosyal Hizmetler Daire Başkanlığı, kadın alanıyla ilgili Kadın Politikaları Daire Başkanlığı ile çalışıyoruz. Bütün raporlamalarımızda şu anda kurum içi koordinasyonumuz var. Kurum içi koordinasyonun belirlediği uzman 22 personel bulunuyor. Herhangi bir konuda hangi alanda kim uzmansa onunla çalışıyoruz. Örneğin kamulaştırmayı İmar Dairesi ile yaptık. Depo sahamız yoktu, geçen yıl ağustos ayında depo sahamızı çözdük; tapusunu aldık. Güzergâh kamulaştırmaları geçen yıl nisan-mayıs aylarında yapıldı. Valiliğin desteğiyle Milli Emlak tahsisleri gerçekleştirildi. Bütün bu süreci adım adım, ilmek ilmek örerek bugüne geldik. AYKOME ile üç toplantı yaptık, güzergâhın tamamını tek tek konuştuk. Saha gezileri yaptık, bunları tutanak altına aldık. Ekiplerle nerede sorun olabilir, ne yapabiliriz diye teknik süreci yönettik. Bunu yaparken bütün sistemimizi Kent Bilgi Sistemi ve Coğrafi Bilgi Sistemi’ne aktardık. Bu tamamen yeni bir konu. Kendi tramvay sistemimizi bu sisteme entegre ettik. Bu sistem bilgi kirliliğini engelliyor; tek bilgi, tek harita anlayışıyla çalışıyor. Bugün İller Bankası da Dünya Bankası da TEDAŞ da Telekom da DİYARGAZ da, bu kentte hangi kurumu söylerseniz söyleyin, kendi daire başkanlıklarımız da dâhil herkes şu anda tek harita görüyor. Önceden herkes ayrı sunum yapıyordu. Şimdi Coğrafi Bilgi Sistemi üzerinden tek harita üzerinden konuşuluyor ve değerlendirme yapılıyor. Güzergâhımızın ne olduğu konuşuluyor, buna göre analiz yapılıyor. Aynı zamanda bu sistemi zenginleştiriyoruz. Örneğin kentsel ısı haritalarını ekliyoruz. Çünkü artık karbon emisyonu gibi konular var. Dünya değişiyor, biz de güncel kalmaya çalışıyoruz” diye belirtti.

14,1 KİLOMETREYİ KAPSAYACAK

"Toplamda 14.1 kilometre olan raylı sistem Dağkapı Meydanı’ndan başlıyor, Çift Kapı’ya geliyor” diyen Balsak, güzergahla ilgili şunları aktardı: “Çift Kapı’dan Anıt Park’a, oradan sola dönüp Ekinciler, Yaşar Kemal Caddesi’ne giriyor. Ofis alt geçidinden geçip Batıkent’e doğru kıvrılıyor, Dünya Kavşağı’na ve Organik Pazar dediğimiz kavşağa geliyor. Oradan Mastfroş’a dönüyor. Oradan da Araştırma Hastanesi’ne gidiyor. Kentimizdeki yurttaşların alışkın olduğu, bildiği bir güzergâh. Proje 2022 yılında onaylandı. Doğal olarak 20 istasyonumuz var. Her 600-700 metrede bir istasyon bulunuyor. Her biri 70 metre uzunluğunda. Hat genel olarak orta refüjden gidecek. Dağkapı, Ali Emiri’den başlayan bölüm ise sol hattan ilerleyecek. Bununla ilgili UNESCO ile çalışıyoruz. Çünkü kültürel miras alanındayız. UNESCO’daki bütün rapor ve onay süreçleri tamamlandı. Sadece küçük detaylarla ilgileniyoruz. Geri kalan bütün hat orta refüj boyunca ilerleyecek. Trafik de sağlı sollu akacak."

İNŞAAT 2027’DE ÖNGÖRÜLÜYOR

Şu anda önlerindeki engellerden birinin araçlarla ilgili olduğunu söyleyen Balsak, “Raylı sistem araçlarında yatırım programı gereği yerlilik şartı var. Bu şartın esnetilmesi gerekiyor. Bu durumu Cumhurbaşkanlığı’na, İller Bankası’na, Strateji ve Bütçe Başkanlığı’na, ilgili tüm kurumlara aktardık. Vali Bey de bizzat bu konuyla ilgilendi. İller Bankası’nın eşbaşkanlarımıza söylediği şudur: 'Yerlilik şartıyla ilgili mesele aşıldığı gibi ertesi sabah kredi görüşmesini başlatıyorum.' Birinci sırada olmamızın nedeni de budur. Kredi kuruluşları, 'Proje olgun bir proje. DBB şu an hazırlık içerisinde. Hazırlıklar da şeffaf bir şekilde kurumlarla paylaşılıyor' diyor” dedi.

2030’DA FAALİYETE GEÇMESİ BEKLENİYOR

Projenin finansmanı için 4-5 aylık bir kredi görüşme süreci öngördüklerini söyleyen Balsak, “Uluslararası ihaleye çıkacağız. Dünya Bankası ya da Fransızlar, hangisiyle İller Bankası yol yürüyecekse buna göre ihale süreci tamamlanacak ve 2027’de inşaata başlanacak. İnşaat işleri 2.5-3 yıl sürecek. 2030’un başında işletmeyi tamamen devralmış olmak istiyoruz. Bütün bu çabalarımızın gerekçesi ve amacı şu: Üç yıl sürebilecek bir işin en belirsiz kısmı deplasedir, yani altyapı işleridir. Biz bunu yönetmek adına bu görüşmeleri yapıyoruz. Bu sayede inşaattan 6 ay kazanmak istiyoruz. 2029 Eylül-Ekim gibi test sürüşlerini yapıp 2030’da da tam işletmeye açılışı hedefliyoruz” diye belirtti.

ULAŞIM VE ERİŞEBİLİRLİK

2012’den beri gündemde olan projenin çeşitli nedenlerle akamete uğradığını dile getiren Balsak, kentin trafik sorununu Master Plan çerçevesinde çözmek istediklerini söyledi. Ulaşım ve erişilebilirliğe önem verdiklerini belirten Balsak, şöyle devam etti: “Kentte yüzde 10-11 oranında engelli nüfus var. Bu insanlar hastaneye nasıl gidiyor? Kadınlar nasıl erişiyor? Çocuklar, öğrenciler okula nasıl gidiyor? Hastaneye gitmek isteyen herkesin aracı mı var? 'Park et, devam et' noktalarımız olacak. Biz insanların daha demokratik, daha ulaşılabilir ve modern bir kentte yaşamasını istiyoruz. Mesela şu tartışma var: 'Neden metro yok?' Metro için belirli bir yolcu yoğunluğunun olması gerekiyor. Günlük 15 bin yolcu yoğunluğu gerekiyor. Diyarbakır bunun yarısındadır. Bunu biz belirlemiyoruz; bunu Cumhurbaşkanlığı yatırım programı ve kalkınma programı gibi planlamalar belirliyor. Orta ölçekli bir kentiz ama metropolüz. Günde 100 bin yolcu taşımayı düşünüyoruz. Bu sayı zamanla artacaktır. Bu yatırımın önünün açılması için kamuoyu baskısı gerekiyor. Eşbaşkanlarımızın bu konuda yoğun bir çabası oldu.” (Mezopotamya Ajansı/Müjdat Can)