Diyarbakır surlarında 40 yıl önceki işgal izleri

Diyarbakır'da özellikle 1980 ve 1990 yıllarda tarihi Surlarda yaşanan işgallerin izleri aradan onlarca yıl geçmesine rağmen restore edilmemiş bazı bölümlerde halen duruyor. pic.twitter.com/Ocer0t6DzZ

— Tigris Haber (@TigrisHaber) July 12, 2026

Ramazan YAVUZ - Özel Haber

TİGRİS HABER - UNESCO Dünya Kültür Mirası Listesi’nde bulunan 5,5 kilometre uzunluğundaki Diyarbakır Surları’nın ne zaman yapıldığı tam olarak bilinmiyor. Bazı tarihçiler M.Ö 7 bin yıllarına kadar gitse de daha da eski olduğu söyleniyor.

Diyarbakır Surları, özellikle 1980 ve 1990'lı yıllarda kırsaldan kent merkezine yaşanan yoğun göçle birlikte adeta işgale uğradı. Surların etrafındaki iç ve dış mekanlarda kim nerde boş bir alan bulduysa kahvehane ve lokanta başta olmak üzere çeşitli meslek gruplarına ait kimi betondan, kimi prefabrikten işyerleri kurdu.

Surların Benusen, Yedikardeş ve Saraykapı kesimindeki bölümlerinin etrafında ise hızla betonarme evler inşaa edildi. Surlardaki bazı burçlar hemen bitişiğinde yapılan işyerlerine eklenirken, bazısı ahır olarak kullanıldı, bazısı ise evlerin odalarına dönüştürüldü. İşyerleri ağırlıklı olarak Urfakapısı ile Dağkapısı arasındaki Surların hem iç hem de dış tarafında yer aldı ve o dönemki kent yöneticilerinin duyarsız kalması nedeniyle hızla arttı. Tabii arttıkça müdahale etme imkanı da gittikçe zorlaştı ve bu durum yıllarca böyle devam etti.

İLK ADIM 2000 YILINDA ATILDI…

Diyarbakır Surlarının kurtarılması ve eski ihtişamının ortaya çıkarılması amacıyla ilk ciddi çalışma 2000 yıllarının başında gerçekleşti. 1999 yılında HADEP’ten Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanı Seçilen Feridun Çelik’in ilk icraatlarından biri Valilik ile ortak hareket ederek Surların iç ve dış bölümündeki işyerlerinin büyük bölümünü yıkmak için harekete geçti. Proje kapsamında işyerlerinin hemen hepsi yıkıldı, Surların bir bölümü rahat nefes aldı ve muhteşemliği on yıllar sonra tekrar ortaya çıktı.

SURLARDA 2015'TE DİRİLİŞ BAŞLADI

Binlerce yıllık tarihi Surlar, 2015 yılında Hevsel bahçeleri ile birlikte UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alınınca tümden bir restorasyon çalışması da başlatıldı. "Surlar’da Diriliş Başlıyor” sloganıyla başlatılan Restorasyon çalışmalarında ilk ciddi adım 27 sahabe türbesinin de yer aldığı Saraykapı’da bulunan İç Kale ve çevresindeki yapıların kamulaştırılmasıyla atıldı. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından kamulaştırma işleminden sonrada bu bölgedeki Surlar onarılıp, Saraykapı’dan Mardinkapısı’na kadar olan 150 dönümlük alan millet bahçesine dönüştürüldü.

Devamında Surların Urfa Kapı ile Mardinkapı arasındaki 1172 metrelik Ben û Sen Surlarını adeta kuşatan o yapılar da kamulaştırıldıktan sonra yıkıldı, Bu kesimdeki Surlarda restore edildi çevre düzenlemesi ile Kentin ikinci Millet bahçesi oldu. Surlarda Mardinkapısı ile Saraykapı'ya kadar olan kesimde restorasyon çalışmaları halen sürerken, Çift Kapı ile Dağkapısı arasında henüz bir çalışma başlatılmadı.

SUR DUVARINDA 40 YIL ÖNCEKİ İŞGAL İZLERİ…

Çift kapı'dan Dağ Kapıya kadar Surların iç tarafından gittiğinizde ise Sur duvarlarında ve bazı burçlarda 40 yıl önceden kalma işgalin izleriyle karşılaşıyorsunuz. Burada geçmişte yapılan işyerlerinin surlara verdiği tahribat olduğu gibi duruyor. Özellikle Hintli Baba türbesinin arkasındaki Sur duvarında zamanında buraya yapılan kahvehanenin çay yapılan bölümü için Sur duvarına örülen fayanslar ve taşların arasına su tesisatı için çekilmiş demir borular çirkin görüntüsüyle aradan on yıllar geçmesine rağmen olduğu gibi duruyor.

Biraz yürüdüğünüzde bu kez bir burcun girişine örülmüş tuğladan duvar, biraz daha ilerde ise iç bölümündeki taşları maviye boyanmış küçük diğer burçla karşılaşıyorsunuz. Bu burçlar zamanında burada yapılan işyerleri tarafından kullanılırken bu hale getirilmiş. Bu görüntüler binlerce yıllık tarihe verilen zararın göstergesi.