İran: Cinsel saldırıya karşı koyan kadın idam edildi

TİGRİS HABER - Kadınların büyük bölümünün aile içi şiddet, zorla evlendirme veya cinsel saldırı geçmişi içeren davalarda mahkûm olmasına dikkat çeken hak kuruluşları, İran'daki kısas rejimini ve kadına yönelik ayrımcı hukuku eleştiriyor.

İran İnsan Hakları Örgütü (IHRNGO), 23 yaşındaki Marziye Niyeri'nin geçtiğimiz cumartesi sabahı İran'ın Kazvin kentindeki Merkez Cezaevi'nde idam edildiğini duyurdu. Kuruluşun açıklamasına göre Niyeri 17 yaşında ailesinin baskısıyla evlendirilmişti.

SALDIRGAN, EŞİNİN ORTAĞI

Mahkemedeki ifadesine göre, Niyeri'nin eşinin iş ortaklarından biri dava konusu olayda alkollü halde kendisine cinsel saldırıda bulunmaya çalışmıştı. Niyeri, saldırıyı mutfak bıçağıyla engellemeye çalıştığını, çıkan arbede sırasında hem saldırganın hem de eşinin öldüğünü söyledi. Olaydan 4 gün sonra polise teslim oldu.

Mahkeme meşru müdafaa savunmasını kabul etmedi. Ölenlerin aileleri İran hukukundaki kısas hakkını kullanarak Niyeri'nin idam cezasının infazını talep etti ve genç kadın hakkında verilen ölüm cezası cumartesi günü uygulandı.

İran İnsan Hakları Örgütü'ne göre Niyeri, 2026 yılı başından bu yana İran'da idam edilen en az 14'üncü kadın oldu.

KADIN İDAMLARINDA KESKİN ARTIŞ

İran'da kadınlara yönelik idamlar son yıllarda belirgin biçimde arttı.

ABD Dışişleri Bakanlığı'nın verilerine göre ülkede 2025'te en az 61 kadın idam edildi. Bu, son 25 yılın en yüksek sayısı ve bir önceki yıla göre yaklaşık yüzde 70 artış anlamına geliyor.

İran İnsan Hakları Örgütü, 2025'te idam edilen kadınlardan en az 21'inin eşlerini veya nişanlılarını öldürdükleri gerekçesiyle kısas kapsamında infaz edildiğini belirtiyor.

Kadın hakları örgütleri bu davaların önemli bir bölümünde kadınların erken yaşta zorla evlendirildiğini, yıllarca aile içi şiddete maruz kaldığını, ekonomik bağımlılık ve boşanma hakkına erişimdeki engeller nedeniyle şiddet ortamından çıkamadığını vurguluyor. Örgütlere göre mahkemeler çoğu zaman bu koşulları yeterince dikkate almıyor.

KISAS SİSTEMİ TARTIŞILIYOR

İran'da kasten öldürme suçlarında uygulanan kısas sistemi, mağdurun yakınlarına hükümlünün idam edilmesini isteme ya da bunun yerine (kan bedeli) kabul ederek infazdan vazgeçme hakkı tanıyor.

İnsan hakları kuruluşları, cezanın uygulanmasının mağdur yakınlarının kararına bağlı olmasının, ölüm cezasının kaldırılması yönündeki uluslararası insan hakları standartlarıyla bağdaşmadığını savunuyor.

Uluslararası Af Örgütü, suçun niteliğinden bağımsız olarak her durumda idam cezasına karşı çıkıyor ve ölüm cezasını yaşam hakkının ihlali olarak değerlendirdiğini belirtiyor.

İRAN İNFAZLARDA DÜNYA SIRALAMASINDA ÜST SIRALARDA

İnsan hakları örgütlerinin verilerine göre İran'da 2025'te en az 1.639 kişi idam edildi. 1989'dan bu yana kaydedilen bu en yüksek yıllık infaz sayısı, günde ortalama 4 infaza karşılık geliyor.

Uluslararası Af Örgütü'ne göre İran, infaz sayısı bakımından Çin'in ardından dünyada ikinci sırada. İnsan hakları örgütleri, aralık 2025'te başlayan protestolar ve son savaşın ardından 2026'da idamların daha da artabileceği konusunda uyarılarda bulunuyor.

Aynı gün, Mazenderan eyaletinde görülen başka bir davada da Kolthoum Ekberi adındaki kadın, çoğu geçici evlilik yaptığı yaşlı erkekleri öldürmekten 10 ayrı kısas için idam cezasına çarptırıldı. Yetkililer, Ekberi'nin kurban sayısının açıklanandan fazla olabileceğini öne sürdü. (Haber Merkezi / bianet)