İşe alımlarda “Temiz rapor” zorunluluğu

TİGRİS HABER - Pek çok şirket, işe alım süreçlerine “bağımlılık yapıcı madde tarama testi” şartını eklemeye başladı. Önceden yalnızca sürücülük, güvenlik ve ağır sanayi gibi alanlarda görülen uygulama, artık yazılımdan enerjiye kadar birçok sektörde standart prosedür haline geliyor.

Talep 6-7 Kat Arttı

Laboratuvar sektöründen edinilen bilgilere göre işveren kaynaklı test taleplerinde son dönemde 6 ila 7 kat artış yaşandı. Özellikle İstanbul’da günlük test sayısının 20 binin üzerine çıktığı belirtiliyor. Ortalama 2.200 TL seviyesindeki test ücretleri, toplu kurumsal anlaşmalarda daha düşük rakamlara çekilebiliyor.

Artan talep, laboratuvarlar arasında da ciddi bir rekabet başlattı. Kurumlara özel paketler, mobil numune ekipleri, hızlı sonuç garantileri ve SGK indirim kampanyaları öne çıkan uygulamalar arasında yer alıyor.

Hangi Sektörler Madde Testi İstiyor?

Madde testi uygulamasının en hızlı yayıldığı sektörler şöyle sıralanıyor:

• Güvenlik hizmetleri

• Sağlık sektörü

• Lojistik ve taşımacılık

• Enerji ve ağır sanayi

• Savunma sanayii

• Yazılım ve bilişim

Türkiye’nin stratejik kurumları arasında yer alan Tüpraş’ın, stajyerler dahil tüm adaylar için testi zorunlu tuttuğu ifade ediliyor.

Devlet Demiryolları bünyesindeki işe alımlarda da kriterlerin sıkılaştırıldığı belirtilirken, TCDD’de madde kontrollerinin öncelikli başlıklar arasında yer aldığı kaydediliyor.

Savunma sanayii tarafında ise ASELSAN, HAVELSAN, ROKETSAN ve TUSAŞ gibi kurumlarda yeni yıl itibarıyla denetimlerin daha sistematik hale getirildiği ifade ediliyor.

Uluslararası ölçekte ise ExxonMobil, BP, UPS ve FedEx gibi şirketlerin uzun süredir bu uygulamayı standart işe alım prosedürü olarak yürüttüğü biliniyor.

Şirketler Neden Bu Yola Başvuruyor?

Uzmanlara göre konu yalnızca iş disipliniyle sınırlı değil. Özellikle ağır makine operatörleri, toplu taşıma sürücüleri ve enerji tesislerinde çalışan personel için dikkat kaybı ölümcül sonuçlara yol açabiliyor.

Bilişim sektöründe ise tek bir güvenlik hatasının milyonlarca veriyi riske atabileceği vurgulanıyor. Bu nedenle şirketler, madde testini kurumsal risk yönetiminin bir parçası olarak görüyor.

Madde Testi Yasal mı? Hukuki Çerçeve Ne Diyor?

İş hukukçularına göre işverenlerin madde testi talep etmesi tamamen yasak değil; ancak bazı şartlara bağlı:

• Test, yapılacak işin niteliğiyle doğrudan bağlantılı olmalı.

• Adaydan açık rıza alınmalı.

• Sonuçlar gizli tutulmalı ve KVKK hükümlerine uygun işlenmeli.

• Keyfi ve genelleştirilmiş uygulamalar özel hayatın gizliliği ihlali sayılabilir.

Ayrıca işyerinde uyuşturucu kullanımı veya bulundurulması, İş Kanunu’nun 25/II maddesi kapsamında değerlendirilebiliyor ve işverene tazminatsız fesih hakkı doğurabiliyor.

Test Süreci Nasıl İşliyor?

Bağımlılık yapıcı madde tarama testleri genellikle idrar, kan veya tükürük örneği üzerinden gerçekleştiriliyor. Ortalama fiyat 2.200 TL seviyesinde bulunurken, büyük ölçekli şirketler toplu anlaşmalarla maliyeti düşürebiliyor.

Sonuçlar İşverene Doğrudan Gidebilir mi?

Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) kapsamında süreç sıkı kurallara tabi:

• Sonuçlar öncelikle test yaptıran kişiye teslim ediliyor.

• İşverene iletilmesi için adayın açık rızası gerekiyor.

• Genellikle kapalı zarf veya kişisel dijital erişim yöntemi kullanılıyor.

Yetkililer, testlerin cezai bir amaç taşımadığını; yalnızca işe uygunluk değerlendirmesi kapsamında kullanıldığını belirtiyor.

İşe Alımlarda Yeni Dönem

Artan denetimler ve operasyonlar sonrası şirketlerin daha temkinli bir insan kaynakları politikası izlediği görülüyor. İş güvenliği, veri koruma ve kurumsal itibar risklerini azaltmayı hedefleyen firmalar için madde testi, artık istisnai bir uygulama olmaktan çıkıp yaygın bir işe alım kriterine dönüşüyor.