İnsanlık tarihi şimdi ABD ve Çin’in yapay zeka savaşlarına sahne oluyor.

Bugün Washington ile Pekin arasında yaşanan mücadele, sıradan bir ekonomik rekabet değildir. Bu, 21. yüzyılın küresel hâkimiyet savaşıdır. Bir tarafta son yüz yılın egemen gücü Amerika Birleşik Devletleri, diğer tarafta yükselen Çin.

Fakat bu kez savaşın merkezinde petrol kuyuları, uçak gemileri ya da nükleer başlıklar yok.

Merkezde veri var.

Merkezde çipler var.

Merkezde yapay zekâ var.

Bir zamanlar sanayi devrimini yakalayan ülkeler dünyayı yönetti.

Ardından petrol çağını kontrol edenler küresel gücün sahibi oldu.

Şimdi ise yeniçağın anahtarı algoritmaların elinde.

Yapay zekâ artık yalnızca teknolojik bir yenilik değildir. Yapay zekâ; ekonomiyi, savunmayı, istihbaratı, üretimi, eğitimi ve hatta toplumların düşünme biçimini dönüştüren yeni güç kaynağıdır.

Bu nedenle Washington da Pekin de yapay zekâyı geleceğin nükleer silahı olarak görüyor.

Bugün dünyanın en büyük teknoloji şirketleri ile devletlerarasındaki sınırlar giderek siliniyor.

Bir zamanlar devletler şirketleri denetlerdi.

Bugün ise bazı şirketler birçok devletten daha fazla veriye, daha fazla etkiye ve daha fazla ekonomik güce sahip.

Google, Microsoft, OpenAI, Meta ve Amazon gibi Amerikan teknoloji devleri yalnızca ticari kuruluşlar değildir. Bunlar aynı zamanda Amerika'nın küresel nüfuz araçlarıdır.

Benzer şekilde Çin de kendi teknoloji imparatorluğunu inşa ediyor.

Pekin yönetimi, Alibaba, Tencent, Huawei, Xiaomi ve diğer teknoloji devlerini yalnızca ekonomik aktör olarak görmüyor; onları devlet stratejisinin parçası olarak konumlandırıyor.

Bu nedenle ABD ile Çin arasındaki mücadele yalnızca iki ülkenin rekabeti değildir.

Bu, iki farklı teknoloji medeniyetinin çatışmasıdır.

Bir tarafta Silikon Vadisi modeli...

Diğer tarafta devlet destekli Çin modeli...

Ve her iki taraf da geleceğin dünyasını kendi kurallarıyla şekillendirmek istiyor.

İşte bu yüzden çip savaşları başladı.

Çünkü yapay zekânın kalbi veriyse, beyni de çiplerdir.

Amerika, Çin'in ileri teknoloji çiplere erişimini sınırlamak için ihracat yasakları getiriyor.

Çin ise nadir toprak elementleri üzerindeki hâkimiyetini kullanarak karşı hamleler geliştiriyor.

Bir taraf teknolojiyi kontrol etmeye çalışırken, diğer taraf teknolojinin hammaddesini kontrol ediyor.

Savaş tam da burada yaşanıyor.

Bugün birçok insan yapay zekâyı telefonundaki bir uygulama ya da sohbet programı olarak görüyor.

Oysa devletler bambaşka bir şey görüyor.

Onlar yapay zekâda yeni bir imparatorluğun temelini görüyor.

Tarih boyunca imparatorluklar yolları kontrol ederek büyüdü.

Roma yolları kontrol etti.

Britanya denizleri kontrol etti.

Amerika enerji yollarını ve küresel finans sistemini kontrol etti.

Şimdi ise yeni imparatorluklar veri yollarını kontrol etmek istiyor.

Kim veriyi kontrol ederse ekonomiyi yönetecek.

Kim ekonomiyi yönetecekse siyaseti belirleyecek.

Kim siyaseti belirleyecekse geleceği yazacak.

İşte bu nedenle bugün yaşanan mücadele bir teknoloji yarışı değil, egemenlik savaşıdır.

Bu savaşın cephelerinden biri Tayvan'dır.

Bir diğeri yarı iletken fabrikalarıdır.

Bir başkası enerji kaynaklarıdır.

Bir diğeri de Afrika'dan Orta Asya'ya kadar uzanan kritik maden sahalarıdır.

Çünkü yapay zekâ yalnızca yazılımdan ibaret değildir.

Yapay zekâ devasa veri merkezleri ister.

Veri merkezleri enerji ister.

Enerji altyapısı maden ister.

Maden ise jeopolitik güç gerektirir.

Bu nedenle yapay zekâ çağında teknoloji ile jeopolitik birbirinden ayrılmaz hâle gelmiştir.

Peki Türkiye bu tablonun neresinde?

Asıl soru budur.

Çünkü dünya yeni bir teknoloji düzenine geçerken yalnızca tüketici kalan ülkeler, geleceğin sömürgeleri olmaya adaydır.

Veriyi üretemeyen...

Teknolojiyi geliştiremeyen...

Çip tasarlayamayan...

Yapay zekâ ekosistemi kuramayan toplumlar, başkalarının yazdığı kurallara uymak zorunda kalacaktır.

Önümüzdeki yıllarda ülkeleri zenginleştiren şey yalnızca petrol, doğalgaz veya sanayi olmayacak.

Bilgiye hükmetme kapasitesi olacak.

Bu nedenle bugün yaşananları bir teknoloji haberi olarak okumak büyük hata olur.

Aslında insanlık yeni bir dünya savaşının içindedir.

Türkiye’de bu konuda ciddi adımlar atıyor. Teknoloji şirketlerimiz inanılmaz başarıları imza atmaya başladı. Ancak yapay zeka konusunda da hızlı bir planlama gerekiyor.

Çünkü yapay zeka savaşları çoktan başladı. Çin’in ve ABD’nin bu kadar çok enerji talep etmesi ve enerji nedeniyle dünyayı şekillendirmesi boşuna değil.